Marka Sorgulama Nasıl Yapılır? Adım Adım Online Rehber

Marka sorgulama temelleri: ne, neden, ne zaman?

Marka sorgulama nedir, ne değildir?

Marka sorgulama, tescil ettirmek istediğiniz ismin, logonun ya da sloganın daha önce başkası adına kayıtlı olup olmadığını resmi sicil üzerinden kontrol etmektir. Sorgulama bir başvuru değildir, size hak doğurmaz, sicilde iz bırakmaz. Yaptığı tek şey, önünüzdeki engeli siz harç ödemeden önce göstermektir.

Bu ayrımı baştan netleştirmek gerekiyor, çünkü en sık karşılaştığımız yanlış anlama tam burada. Sorgulamada benzer bir kayda rastlanmaması, markanızın tescil edileceği anlamına gelmez. Sorgulama fotoğrafı çeker, kararı vermez. Kararı, başvurunuzu inceleyen kurum verir ve incelemede sorgulama ekranında görmediğiniz başka şartlar da devreye girer.

Sorgulama ile başvuru aynı işlem değildir Sorgulama sicili okumaktır, sonucu bilgidir ve ücretsiz yapılabilir. Başvuru ise resmi bir taleptir, harcı ödenir ve inceleme sürecini başlatır. Sorgulama yapmış olmanız size sıra ya da öncelik kazandırmaz. Marka hakkı, sorgulayana değil ilk başvurana tanınır.

Sorgulama neden başvurudan önce yapılır?

Başvuru harcı, başvuru reddedilse bile iade edilmez. Eksik bir sorgulamanın bedeli yalnız kaybedilen zaman değil, ödenmiş ve geri gelmeyen bir masraftır. Üstelik asıl kayıp genellikle parasal olan değildir: tabelayı bastırmış, ambalajı çoğaltmış, alan adını almış ve sosyal medya hesaplarını açmış bir işletmenin marka adını değiştirmesi, harcın kat kat üstünde bir maliyettir.

Sorgulamanın başvurudan önce yapılmasının dört somut karşılığı vardır:

• Ret riskini görün: Benzer bir kayıt varsa başvuru sırasında değil öncesinde öğrenirsiniz.
• Harç kaybını önleyin: Reddedilen başvurunun harcı geri alınmaz, geçen aylar da geri gelmez.
• Doğru sınıfı seçin: Rakiplerin hangi sınıflarda korunduğunu görüp kapsamınızı kurarsınız.
• İtirazı öngörün: Yayın aşamasında kimin itiraz edebileceğini önceden bilirsiniz.

Sorgulama bir kerelik iş midir?

Başvurunuz yapıldıktan sonra da sicil işlemeye devam eder. Sizin markanıza benzeyen yeni başvurular her hafta yayına çıkar ve bunlara itiraz için tanınan süre sınırlıdır. Süre geçtikten sonra itiraz hakkınız kalmaz, elinizde yalnız daha uzun ve masraflı yollar kalır.

Bu nedenle başvuru sonrasında marka izleme, sorgulamanın devamı sayılır. Sorgulama başvurudan önceki riski, izleme ise başvurudan sonraki riski yönetir.

Sorgulama nasıl yapılır?

Sorgulama üç adımda nasıl ilerler?

1. Marka adını girin. Tescil ettirmek istediğiniz ismi, logoyu ya da sloganı yazın.
2. Eşleşmeleri inceleyin. Birebir aynılar kadar, benzer yazılan ve benzer okunanlara da bakın.
3. Uzman yorumu alın. Listeyi görmek yeterli değildir, riskin ağırlığını marka vekili değerlendirir.

Üçüncü adım çoğu kişinin atladığı adımdır. Sicilde bir liste görmek ile o listenin sizin için ne anlama geldiğini bilmek farklı şeylerdir. Aynı ekran iki kişiye gösterildiğinde biri "temiz" der, diğeri aynı listede iki ciddi engel görür. Aradaki fark, benzerliğin nasıl değerlendirildiğini bilmektir ve o değerlendirmenin kendi kuralları vardır.

Hangi sorgulama türünü ne zaman kullanmalısınız?

Tek bir sorgulama biçimi yoktur. Aynı sicile farklı sorular sorarsınız ve her soru size başka bir şey söyler.

• Marka ismi: Aklınızdaki isim netleştiğinde. Aynı ismin sicilde olup olmadığını.
• Benzer marka: İsim serbest göründüğünde. Yazılışı ya da okunuşu yakın kayıtları.
• Sınıf bazlı: Faaliyet alanınız belliyken. Kendi sektörünüzdeki engelleri.
• Sahibine göre: Bir rakibi izlerken. O şirketin tüm marka portföyünü.

Pratikte doğru sıra şudur: önce isimle bakarsınız, temiz görünüyorsa benzerlerle genişletirsiniz, sonra kendi sınıfınıza daraltırsınız. İlk adımda durmak, sorgulamayı hiç yapmamakla neredeyse aynı sonucu verir. Rakip sorgulaması ise başvuru öncesinde değil, genellikle stratejik bir adım olarak yapılır: sektörünüzdeki büyük oyuncunun portföyünü görmek, hangi alanlara girmenin baştan riskli olduğunu söyler.

Nice sınıfları neden sorgulamanın yarısıdır?

Marka koruması bütün ticari hayatı değil, başvuruda seçilen mal ve hizmet sınıflarını kapsar. Uluslararası Nice sınıflandırması mal ve hizmetleri kırk beş sınıfa ayırır. Bir marka hangi sınıflarda tescil edilmişse orada korunur, diğer sınıflarda değil.

Bunun sorgulama açısından sonucu şudur: aynı ismin sicilde bulunması tek başına yolun kapandığı anlamına gelmez. Belirleyici olan, o kaydın hangi sınıflarda olduğudur. Sizinle tamamen farklı bir alanda tescilli bir isim, sizin başvurunuz için engel oluşturmayabilir. Buna karşılık kendi sınıfınızda çıkan tek bir kayıt, başka sınıflardaki onlarca kayıttan daha belirleyicidir.

Sınıf seçimi ayrıca bir strateji meselesidir. Bugün yalnız üretim yapıyor ama yarın kendi mağazanızı açmayı düşünüyorsanız, perakende hizmetlerini kapsamak sonradan yapılacak yeni bir başvurudan daha ucuza gelir. Sorgulamayı yaparken bugünkü faaliyetinize değil, üç yıl sonraki halinize bakmak gerekir.

Benzerlik ve değerlendirme kuralları

Benzerlik nasıl değerlendirilir?

Marka hukukunda ölçüt "aynı mı" değil, karıştırılma ihtimalidir. Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 6/1 maddesine göre, önceki tarihli bir markayla işaretlerin aynı veya benzer olması ve mal ya da hizmetlerin aynı veya benzer olması halinde, halk nezdinde ilişkilendirilme ihtimali dahil karıştırılma ihtimali doğuyorsa marka tescil edilemez.

Buradaki iki şart birlikte aranır. İşaretler benzer olsa bile mal ve hizmetler tamamen farklıysa, ya da mal ve hizmetler aynı olsa bile işaretler hiç benzemiyorsa, karıştırılma ihtimalinden söz edilmez. Sorgulama sonucunu okurken bir kaydı hem ismiyle hem sınıfıyla birlikte değerlendirmenizin sebebi budur.

Görsel, işitsel ve kavramsal eksenler nasıl değerlendirilir?

TÜRKPATENT'in Marka İnceleme Kılavuzu, işaret benzerliğini üç ayrı eksende inceler:

• Görsel benzerlik. Harflerin, sözcüklerin ve şekillerin göze nasıl göründüğü. Harf sayısı, ortak kök, yazım düzeni ve stilizasyon burada değerlendirilir.
• İşitsel benzerlik. Markaların nasıl telaffuz edildiği. Farklı yazılan iki marka aynı okunuyorsa, yazımdaki fark çoğu zaman kurtarıcı olmaz.
• Kavramsal benzerlik. Markaların zihinde uyandırdığı anlam. Aynı anlama gelen iki farklı kelime, hiç benzemeden benzer sayılabilir.

Bu eksenler ayrı ayrı incelenir, ama nihai değerlendirme bütüncüldür. Markalar tek tek parçalarına ayrılarak değil, bıraktıkları genel izlenim üzerinden karşılaştırılır.

Baskın ve ayırt edici unsur nedir?

Bütüncül değerlendirme, markanın her parçasının eşit ağırlıkta olduğu anlamına gelmez. Önce markanın baskın unsuru, yani ilk bakışta dikkat çeken ve işareti görsel olarak yöneten kısmı belirlenir. Ardından ayırt edici unsur, yani markaya karakterini veren özgün kısım tespit edilir.

Kelime ve şekilden oluşan karma markalarda kural olarak kelime şekilden daha ayırt edici kabul edilir, çünkü tüketici markaya kelimeyle atıf yapar. Markanızdaki tanımlayıcı ifadeler ise, örneğin ürünün kendi adı, benzerlik değerlendirmesinde ağırlık taşımaz. Bu yüzden markanıza sektör adını eklemek, mevcut bir markadan uzaklaşmanızı sağlamaz.

Karşılıklı bağımlılık ilkesi Faktörler birbirini dengeler. Mal ve hizmet benzerliği düşükse, işaretler arasındaki yüksek benzerlik bunu telafi edip karıştırma doğurabilir. Tersine, önceki markanın ayırt edici gücü zayıfsa, işaretler arasındaki küçük farklar karıştırmayı ortadan kaldırabilir. Bu yüzden sorgulama sonucu bir tablo değil, bir dengedir.

Değerlendirmede ölçü alınan kişi uzman değil, halktır. Tüketicinin iki markayı yan yana görüp karşılaştırmadığı, birini hatırlayıp diğerine baktığı varsayılır. Tüketici kesiminin bir bölümünün karıştırması yeterli sayılır. İşaret ve mal ya da hizmetlerin ikisinin de aynı olduğu durumda ise karıştırma ihtimali kendiliğinden kabul edilir, ayrıca başka faktöre bakılmaz.

Sonuçları yorumlama ve sık hatalar

Birebir aynısı yoksa benzeri çıkabilir mi?

Ret kararlarının önemli bölümü birebir aynı marka yüzünden değil, benzer bulunan bir marka sebebiyle çıkar. Harf farkı olan, ayrı yazılan ama aynı okunan, aynı kökten türeyen ya da aynı anlama gelen isimler engel oluşturabilir. Sorgulamada "aynısı yok" sonucuna varıp durmak, riskin büyük kısmını hiç görmemek demektir.

Durum etiketleri neyi anlatır?

Sicilde her kaydın bir durumu vardır. Başvuru aşamasında olan, yayına çıkmış, tescillenmiş ya da koruması sona ermiş kayıtlar aynı listede yan yana görünür. Koruması bitmiş bir kayıt sizin için engel olmayabilirken, yayın aşamasındaki bir başvuru en dikkat etmeniz gereken satırdır: henüz tescillenmemiştir ama sizden önce başvurulmuştur.

Sorgulamada en sık yapılan altı hata nedir?

• Yalnız birebir eşleşmeye bakmak. Benzer yazılan ve benzer okunan kayıtlar aranmadığında sorgulama yarım kalır.
• Sınıfı hesaba katmamak. Sınıfından ayrı okunan bir sonuç yanıltıcıdır, hem gereksiz endişe hem yanlış güven üretir.
• Markaya sektör adı ekleyip farklılaştığını sanmak. Tanımlayıcı ekler benzerlik değerlendirmesinde ağırlık taşımaz.
• Yalnız Türkçe yazımı denemek. Aynı sesin farklı yazımları ve yabancı dildeki karşılıkları da aranmalıdır.
• Yayın aşamasındaki başvuruları atlamak. Henüz tescillenmemiş ama sizden önce başvurulmuş bir marka en somut risktir.
• Sorgulamayı bir kez yapıp unutmak. Sicil her hafta değişir, sorgulama ile başvuru arasında geçen süre risklidir.

Yurt dışı ve kapsam dışı riskler

Yurt dışı için sorgulama nasıl yapılır?

Türkiye sicili yalnız Türkiye'yi gösterir. İhracat yapıyorsanız, yurt dışında satışa başlayacaksanız ya da uluslararası bir pazar yerinde mağaza açacaksanız, hedef pazarın sicilinde ayrıca bakmanız gerekir.

Madrid Sistemi üzerinden yapılan uluslararası başvurular WIPO kayıtlarında görünür ve Türkiye'yi de kapsayabilir. Avrupa Birliği markaları EUIPO kayıtlarında tutulur ve tek başvuruyla tüm birlik ülkelerinde koruma sağlar. Türkiye'de serbest görünen bir ismin hedef pazarda başkası adına alınmış olması sık karşılaşılan bir durumdur ve genellikle ilk siparişten sonra fark edilir.

Sicilde görünmeyenler nelerdir?

Sorgulama size sicili gösterir, piyasayı değil. Tescilsiz kullanılan ama sektörde tanınmış bir isim sicilde çıkmayabilir, buna rağmen size karşı hak iddia edilebilir. Ticaret unvanları ve alan adları da ayrı kayıtlarda tutulur. Kapsamlı bir araştırma, sicil sorgusunun yanında bu kaynaklara da bakar.

Logo ve şekil markaları nasıl sorgulanır?

Kelime markalarını aramak görece kolaydır, çünkü yazarak ararsınız. Logo, amblem ve şekil markalarında durum farklıdır. Bir şeklin sicilde nasıl aranacağı, o şeklin nasıl sınıflandırıldığına bağlıdır. Şekil unsurları uluslararası bir sınıflandırma sistemine göre kodlanır ve arama bu kodlar üzerinden yapılır. Aynı görseli tarif eden iki kişi farklı kodlar seçebileceği için, şekil sorgulaması kelime sorgulamasından daha fazla uzmanlık ister.

Pratikte şu yaklaşım işe yarar: logonuzda kelime varsa önce kelimeyi sorgularsınız, çünkü karma markalarda kelime kural olarak şekilden daha ayırt edici kabul edilir. Ardından şeklin kendisini ayrıca değerlendirirsiniz. Logonuz tamamen soyut bir şekilden ibaretse, kelime araması size hiçbir şey söylemez ve doğrudan şekil bazlı araştırma gerekir.

Bir başka sık sorulan konu, logoyu mu yoksa ismi mi tescil ettirmek gerektiğidir. İsim tescili size o ismi hangi yazı tipiyle yazarsanız yazın koruma sağlar. Logo tescili ise o belirli görsel düzeni korur. Logosunu sık değiştiren markalar için isim tescili daha kalıcı bir korumadır; görsel kimliği sabit ve tanınmış markalar genellikle ikisini birden tescil ettirir.

Sorgulamadan sonra atılacak adımlar

Sorgulamadan sonra ne yapmalısınız?

Sonuç temiz görünüyorsa vakit kaybetmeden başvuruya geçmek gerekir, çünkü marka hakkı ilk başvurana tanınır. Sorgulama ile başvuru arasında geçen her hafta, aynı ismi düşünen başka birinin öne geçmesi ihtimalidir. Sorgulama bir yer tutmaz.

Sonuçta engel görünüyorsa üç yol vardır. Markayı ayırt edici hale getirecek şekilde değiştirebilir, kapsamı çakışmayan bir sınıfa taşıyabilir ya da mevcut hak sahibiyle görüşerek muvafakat yolunu deneyebilirsiniz. Hangisinin doğru olduğu, engelin ne kadar yakın olduğuna ve karşı tarafın markasının ne kadar güçlü olduğuna bağlıdır.

Marka sorgulamanızı ücretsiz yapın, sonuçları uzman yorumuyla birlikte alın.

Sorgulama sonucu rapora nasıl dönüşür?

Ham sorgulama çıktısı bir liste verir. Bu listenin karar verilebilir bir belgeye dönüşmesi için üç şeyin eklenmesi gerekir: bulunan kayıtların benzerlik derecesi, sınıf çakışmasının kapsamı ve bunların birlikte oluşturduğu risk seviyesi.

İyi bir risk raporu size şunları söyler: hangi kayıtlar gerçekten engel oluşturuyor, hangileri yalnız listede görünüyor, engel oluşturanların hangileri yayına itiraz doğurabilir, hangi sınıflarda başvurmak güvenli ve hangi sınıflarda risk yüksek. Sonuç bir puan değil, bir karardır: bu haliyle başvur, şu değişiklikle başvur ya da bu isimden vazgeç.

Raporun asıl değeri, olumsuz sonuçta ortaya çıkar. Bir engel tespit edildiğinde, o engelin hangi gerekçeyle aşılabileceği ya da aşılamayacağı, başvuru yapılmadan önce konuşulmuş olur. Bu, başvuru reddedildikten sonra yapılan itirazdan hem daha hızlı hem daha ucuzdur.

Kimlerin mutlaka sorgulama yapması gerekir?

Marka sorgulaması yalnız yeni bir işletme kuranlar için değildir. Dört durumda sorgulama atlanmaması gereken bir adımdır:

• Yeni marka ya da ürün adı belirleyenler. İsim henüz kağıt üstündeyken sorgulamak, tabela ve ambalaj sonrasında sorgulamaktan kıyaslanamayacak kadar ucuzdur.
• Yurt dışına açılanlar. Türkiye tescili sizi hedef pazarda korumaz. İhracat kararı alındığı anda o ülkenin sicili sorgulanmalıdır.
• E-ticaret ve pazar yeri satıcıları. Pazar yerleri marka hakkı ihlali bildirimlerinde ürün listelerini hızlı biçimde kapatır. Tescilsiz bir isimle satış yapmak, mağazanın bir bildirimle durması riskini taşır.
• Devir, franchise ve yatırım süreçlerine girenler. Devralınan markanın sicildeki durumu, üzerindeki rehin ve lisans kayıtları ile koruma kapsamı işlem öncesinde kontrol edilmelidir.

Bu dört durumun ortak noktası, marka adının artık geri dönülmesi pahalı bir karar haline gelmiş olmasıdır. Sorgulama, o kararı ucuzken sınama imkanıdır.