Tasarım tescili: Lisans ve devir farkları

Tasarım tescili neyi korur?

Ürünün görünümü hangi şartlarla korunur?

Tasarım tescili, ürünün tamamının veya bir parçasının görünümüne ilişkin koruma sağlar. Şekil, çizgi, renk ve yüzey dokusu gibi özellikler bu kapsamda değerlendirilebilir. Koruma için tasarımın yeni ve ayırt edici nitelikte olması gerekir; yalnızca teknik işlevin zorunlu kıldığı görünüm özellikleri kapsam dışındadır. Devir veya lisans sözleşmesi hazırlanırken hangi görünümün tescilli olduğu, sicildeki görseller üzerinden belirlenmelidir. [TÜRKPATENT tasarım bilgileri](https://www.turkpatent.gov.tr/tasarim)

Tasarım tescili nasıl alınır ve ne kadar sürer?

Türkiye’de tasarım tescili başvurusu, TÜRKPATENT Elektronik Başvuru Sistemi EPATS üzerinden yapılır. Başvuruda tasarımın görsel anlatımı ve ilgili başvuru bilgileri sunulur. Tescilli tasarımın koruma süresi başvuru tarihinden itibaren 5 yıldır; beşer yıllık yenilemelerle toplam 25 yıla kadar uzatılabilir. Devir veya lisans işlemi bu süreyi yeniden başlatmaz. Sözleşmeden önce mevcut koruma dönemi ve yenileme takvimi kontrol edilmelidir. [TÜRKPATENT tasarım başvurusu ve koruma süresi](https://www.turkpatent.gov.tr/tasarim)

Tasarım tescili lisans ve devir farkı nedir?

Lisans ve devir ne anlama gelir?

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca tasarım tescili sahibinin hakkı, ekonomik bir değer olarak devredilebilir ya da lisansla kullandırılabilir. Devir, sözleşmeye konu tasarım hakkının sahipliğinin el değiştirmesidir. Lisans, mülkiyeti devretmeden belirlenen kapsamda kullanma izni verilmesidir. Hangi modelin seçileceği, gelir beklentisi, kontrol ihtiyacı ve pazarlama stratejisine göre belirlenmelidir.

Hangi haklar kimde kalır?

Tasarım hakkının tamamı devredildiğinde hak sahipliği devralana geçer, önceki malik hak sahibi sıfatını kaybeder. Lisans durumunda hak sahipliği lisans verende kalır, lisans alan yalnızca sözleşme ile tanımlanan kullanım yetkilerini alır. Münhasır lisans, belirlenen kapsamda tek kullanma yetkisi sağlar; basit lisans ise aynı kapsamda başkalarına da lisans verebilme imkânı bırakır.

• Devir. Hak sahibi değişir; işlemin sicile kaydedilmesi, doğan hakların iyi niyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesini sağlar.
• Lisans. Hak sahibi değişmez; kullanım izninin sınırları sözleşmeyle belirlenir ve sicil kaydı üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirlik bakımından önem taşır.
• Süre etkisi. Tasarım koruması 5 yıllık dönemlerle 25 yıla kadar uzar; devir veya lisans, kalan koruma süresi dikkate alınarak düzenlenir.

Hangi durumda lisans veya devir seçilmeli?

Tasarım üzerindeki sahipliği koruyarak farklı üretici veya dağıtıcılarla çalışmak isteyenler için lisans uygun olabilir. Tasarım hakkını işletme varlıklarından çıkarmak ve sahipliği başka bir tarafa geçirmek isteyenler ise devri değerlendirebilir. Örneğin bir üreticiye belirli süreyle üretim izni verilmesi lisansla, tasarım hakkının bütünüyle satılması devirle düzenlenir. Gelirin peşin veya dönemsel olması tek başına ayrımı belirlemez; esas fark hak sahipliğinin kimde kaldığıdır.

Tasarım devri nasıl yapılır?

Devir sözleşmesi nasıl hazırlanır?

Devir sözleşmesi yazılı ve noter onaylı yapılmalıdır; noter onayı geçerlilik şartıdır. Tasarım tescili numarası, devredilen tasarım veya tasarımlar açıkça belirtilmelidir. Tarafların unvanları, vergi bilgileri, iletişim adresleri ve yetkili imzaları yer almalıdır. Bedel, ödeme planı, teslim ve bildirim yükümlülükleri ile rekabet, gizlilik ve garanti maddeleri netleştirilmelidir. Çoklu tasarım tescillerinde kısmi devir planlanıyorsa, hangi tasarımların devredildiği sıra numaralarıyla ayrı ayrı gösterilmelidir. [6769 sayılı Kanun, madde 148](https://cdn.tbmm.gov.tr/KKBSPublicFile/D26/Y1/T1/KanunMetni/bb586e8c-efca-4ed5-ac77-47f34dc5d8ee.html)

TÜRKPATENT devir kaydına nasıl başvurulur?

Devirden doğan hakların iyi niyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi için sicil kaydı gerekir. Başvuru, TÜRKPATENT çevrimiçi sistemi üzerinden doğrudan veya vekil aracılığıyla yapılabilir. Talep formu, devir sözleşmesi, gerekiyorsa Türkçe tercüme ve ücretin ödendiğini gösteren bilgi sunulur. Eksik belge bildirimleri süresinde tamamlanmalıdır. Kayıt kararı sonrası tasarım sicilinde hak sahibi bilgisi güncellenir ve işlem Bültende yayımlanır.

1. Sicildeki hak sahibini, mevcut lisansları, rehinleri ve koruma süresini inceleyin.
2. Devir sözleşmesini ve eklerini hazırlayarak noter onayını tamamlayın.
3. Gerekli tercümeleri ve yabancı belgeler için gereken doğrulamaları hazırlayın.
4. TÜRKPATENT’e kayıt talebini, sözleşmeyi ve ücret ödeme bilgisini sunun.
5. Eksiklik bildirimlerini süresinde giderin; sicildeki hak sahibi değişikliğini ve Bülten yayımını kontrol edin.

Devirde vergisel hususlar nasıl ele alınır?

Devir bedeli, tarafların vergi yükümlülüklerini etkiler. Fatura düzeni, tevkifat, KDV ve gelir unsurlarının niteliği için mali müşavirden görüş alın. TÜRKPATENT sicil işlemini yürütür; tarafların devir bedeline ilişkin vergisel yükümlülükleri ayrıca değerlendirilir. Sözleşmede bedelin vergiler hariç veya dâhil olduğu, ödeme tarihleri ve kur farkı esasları açıkça yazılmalı, gecikme ve cayma durumlarına ilişkin hükümler eklenmelidir.

Tasarım lisansı nasıl verilir?

Basit lisans mı münhasır lisans mı?

Basit lisans, lisans verene aynı kapsamda başkalarına lisans verme serbestisi tanır, lisans alana tekellik sağlamaz. Münhasır, kanundaki adıyla inhisari lisans, belirlenen kapsamda tek kullanma yetkisi verir. Sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa lisans inhisari değildir. İnhisari lisansta lisans veren başkasına lisans veremez; kendi kullanım hakkını açıkça saklı tutmadıkça tasarımı kendisi de kullanamaz. Pazar kontrolü ve yatırım gereksinimi yüksekse münhasır lisans değerlendirilebilir. Dağıtım ağı genişletilecekse basit lisans daha esnek bir çözüm sunar. [6769 sayılı Kanun, madde 75](https://cdn.tbmm.gov.tr/KKBSPublicFile/D26/Y1/T1/KanunMetni/bb586e8c-efca-4ed5-ac77-47f34dc5d8ee.html)

Lisans sözleşmesi hangi şartları içermeli?

Kapsam, coğrafi alan, süre, kullanım biçimi, kalite kontrolü, raporlama, denetim, bedel ve ödeme planı lisansın temelini oluşturur. İhlal ortaya çıkarsa bildirim şekli ve dava stratejisi, sigorta ve tazminat hükümleri yazılmalıdır. Münhasırlık, alt lisans, araştırma ve geliştirme çıktılarının mülkiyeti ve cezai şartlar netleştirilmeli, tasarım tescili numarası ve kapsama giren tasarımlar belirtilmelidir. Sonradan geliştirilecek varyasyonların mevcut tescile kendiliğinden dâhil olduğu varsayılmamalı; bunların hak sahipliği ve gerekebilecek yeni başvurular ayrıca düzenlenmelidir.

Alt lisans verilebilir mi?

Alt lisans, sözleşmede buna izin verilmişse mümkündür. Sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa lisans alan, lisanstan doğan haklarını üçüncü kişilere devredemez veya alt lisans veremez. Üçüncü tarafa tanınan kullanma yetkisinin koşulları, ana lisans hükümleriyle uyumlu olmalı ve denetim mekanizmaları korunmalıdır. Alt lisans bedel paylaşımı, raporlama sıklığı ve kalite standartları ayrıntılandırılmalıdır. Sicile kayıt talebi hazırlanırken ana sözleşmedeki alt lisans yetkisi ve ilgili işlem için gereken belgeler kontrol edilmelidir.

• Münhasırlık koşulu. Kullanım kapsamı, istisnalar, hak sahibinin kendi kullanımı ve rekabet etmeme düzeni.
• Kalite kontrolü. Numune onayı, denetim, sertifikasyon ve geri çağırma prosedürü.
• Bedel yapısı. Peşin ödeme, satışa bağlı pay, asgari garanti ve artış parametreleri.

Tasarım tescili sözleşmesi nasıl hazırlanır?

Şekil şartları ve sözleşme dili ne olmalı?

Devir ve lisans sözleşmeleri yazılı olmalıdır. Devirde ayrıca noter onayı zorunludur; lisans sözleşmesi için aynı noter onayı geçerlilik şartı bulunmaz. TÜRKPATENT’e sunulacak belgeler yetkili kişilerce imzalanmalı, yabancı dildeki sözleşmelere yeminli tercüman tarafından onaylanmış Türkçe tercüme eklenmelidir. Yurt dışında düzenlenen belgelerde apostil veya konsolosluk tasdiki gerekliliği belgenin niteliğine göre incelenmelidir. Elektronik belgelerde imzanın doğrulanabilirliği ve belgenin bütünlüğü korunmalı; elektronik imzanın devirdeki noter onayını kendiliğinden karşıladığı varsayılmamalıdır.

Taraflar ve kapsam nasıl belirtilir?

Ticaret sicili unvanı, varsa MERSİS numarası, adres ve temsil yetkisi net olmalıdır. Sözleşme, hangi tasarım tescili veya tescillerini kapsadığını, ilgili ürünleri ve kullanım biçimini açıkça göstermelidir. Çoklu başvurularda tasarımlar ayrı ayrı listelenmeli, tescil görselleri sözleşme ekleriyle ilişkilendirilmelidir. Varyantlar ve güncellenmiş görseller için öngörülen haklar ayrıca tanımlanmalıdır. Gizli bilgi paylaşılıyorsa, gizlilik seviyesi ve saklama süresi düzenlenmelidir. Ortak hak sahipliği varsa işlem yetkisi ve gerekli onaylar imzadan önce incelenmelidir.

Süre, bedel ve denetim nasıl yazılır?

Lisans süresi, tasarım koruma dönemleriyle uyumlu kurgulanmalı, yenileme dönemlerinde bedel ve koşul güncelleme mekanizması belirlenmelidir. Yenilemeyi kimin takip edeceği ve masrafları kimin karşılayacağı yazılmalıdır. Raporlama, satış kayıtlarına erişim ve bağımsız denetim hakları netleştirilmelidir. Uyuşmazlık çözümü için hukuken uygulanabilir mahkeme veya tahkim hükümleri, temerrüt hâlleri ve fesih sonuçları düzenlenmelidir. Fesihte stok tasfiyesi, kalıpların iadesi veya imhası ve görsel kaldırma yükümlülükleri ayrıntılandırılmalıdır. Tasarım hakkının hükümsüz kalması veya yenilenmemesi durumunda bedelin ve kullanımın akıbeti de açıklanmalıdır.

Sözleşmenin geçerliliği ile sicil kaydı farklı konulardır. Devirde yazılı şekil ve noter onayı, lisansta yazılı şekil aranır. Sicile kaydedilmeyen işlemlerden doğan haklar iyi niyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.

TÜRKPATENT devir ve lisans kaydında nelere dikkat edilmeli?

Hangi belgeler gerekir?

Başlıca belgeler talep formu, işlemin türüne uygun sözleşme, gerekiyorsa Türkçe tercüme ve ücretin ödendiğini gösteren bilgidir. Lisans sözleşmesinde tarafların imza ve beyanları, tasarımın adı, tescil numarası, varsa lisans bedeli ve lisans süresi bulunmalıdır. Çoklu tasarım içeren tescillerde kapsama giren tasarımların sıra numaraları belirtilmelidir. Temsil ve vekâlet belgeleri bakımından ilgili işlemde aranan şartlar kontrol edilmelidir. [TÜRKPATENT Tasarım İnceleme Kılavuzu](https://webim.turkpatent.gov.tr/file/7b53e865-e70c-4dba-9b9d-3b56ca252b83?download=)

• Talep formu. Devir veya lisans kaydı istenen tescili ve tarafları gösteren başvuru bilgileri.
• Sözleşme metni. Devirde noter onaylı sözleşme; lisansta tarafların imza ve beyanlarını içeren yazılı sözleşme.
• Tercüme. Yabancı dildeki sözleşme için yeminli tercüman tarafından onaylanmış Türkçe tercüme.
• Ödeme bilgisi. İlgili işlem ücretinin ödendiğini gösteren bilgi.
• Ek belgeler. İşlemin gerektirdiği temsil belgeleri ve çoklu tescillerde ilgili tasarımların listesi.

Kayıt sonrası üçüncü kişilere etkisi nedir?

Sicile kaydedilen devir, hak sahipliğine bağlı işlemlerin yeni malik üzerinden yürütülmesini sağlar. Kayıtlı lisans, iyi niyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir ve Bültende yayımlanır. İhlal hâlinde, münhasır lisans alan sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça kendi adına dava açabilir. Basit lisans alanın dava hakkı ise kanundaki ek koşullara bağlıdır. Kayıt, hak sahipliği zincirinin ispatını kolaylaştırır ve tasarım tescili değerlemesinde belirlilik sağlar. Devralan, mevcut lisansları ve diğer kayıtlı hakları işlemden önce incelemelidir. [6769 sayılı Kanun, maddeler 148 ve 158](https://cdn.tbmm.gov.tr/KKBSPublicFile/D26/Y1/T1/KanunMetni/bb586e8c-efca-4ed5-ac77-47f34dc5d8ee.html)

Lahey Sistemi kapsamındaki tasarımlarda kayıt nasıl işler?

Uluslararası tescil Lahey Sistemi üzerinden yapılmışsa, hak sahipliği değişikliği WIPO nezdinde kaydedilebilir. Değişikliğin hangi tasarımları ve belirlenen hangi ülkeleri kapsadığı açıkça gösterilmelidir. Türkiye bakımından kaydın etkisi ve ilgili bildirimler ayrıca takip edilmelidir. Lisans için farklı bir yol izlenir: Lahey Sistemi uluslararası siciline lisans kaydı yapılamaz. Türkiye’de etkili olması istenen lisansın kayıt işlemleri, ulusal mevzuata göre TÜRKPATENT nezdinde yürütülür. Diğer ülkelerde de ilgili ulusal veya bölgesel ofisin şartları incelenmelidir. Sözleşme dili ve tasdik gereklilikleri işlem yapılacak ofise göre kontrol edilmelidir. [WIPO Lahey Sistemi Rehberi](https://www.wipo.int/documents/d/hague-system/docs-en-hague-system-guide.pdf)