Uluslararası Marka Tescili Nedir?

Marka koruması neden ülkeseldir?

Marka hakkı, tescil edildiği ülkenin sınırları içinde geçerlidir. Türkiye'de tescilli bir marka, Almanya'da ya da Birleşik Arap Emirlikleri'nde kendiliğinden korunmaz. Bu ilkeye ülkesellik denir ve uluslararası marka stratejisinin tamamı bunun üzerine kuruludur.

Sonucu şudur: ihracata başladığınız gün, hedef pazarda markanız korumasızdır. Birçok işletme bunu ilk siparişten sonra, markasının o ülkede başkası adına tescilli olduğunu öğrendiğinde fark eder.

"Uluslararası marka" diye tek bir tescil yoktur. Dünyanın her yerinde geçerli bir marka belgesi bulunmaz. Olan şey, birden çok ülkede korumayı tek bir başvuruyla yönetmenizi sağlayan sistemlerdir.

Yurt dışında koruma sağlamanın üç yolu

• Ulusal başvuru. Her ülkeye ayrı ayrı, o ülkenin kurumuna başvurulur. Az sayıda ülke hedefleniyorsa en doğrudan yoldur.
• Bölgesel başvuru. Avrupa Birliği markası gibi, tek başvuruyla bir bölgenin tamamında koruma sağlayan sistemler kullanılır.
• Madrid Sistemi. WIPO üzerinden yapılan tek bir uluslararası başvuruyla, sisteme üye ülkeler arasından seçtiklerinizde koruma talep edilir.

Madrid Sistemi nasıl işler?

Madrid Sistemi bir başvuru kolaylığıdır, ayrı bir marka hakkı değildir. Türkiye'deki mevcut başvurunuza ya da tescilinize dayanarak WIPO'ya tek bir uluslararası başvuru yaparsınız ve bu başvuruda korumak istediğiniz ülkeleri seçersiniz.

WIPO şekli incelemeyi yapar ve talebi seçtiğiniz ülkelere iletir. Kararı her ülke kendi mevzuatına göre ayrı ayrı verir. Yani tek başvuru yaparsınız ama tek karar almazsınız: bir ülke kabul ederken diğeri reddedebilir.

Bağımlılık dönemi

Uluslararası tescil, ilk beş yıl boyunca dayandığı ulusal başvuruya bağlıdır. Bu süre içinde Türkiye'deki esas marka reddedilir, hükümsüz kılınır ya da geri çekilirse, uluslararası tescil de aynı ölçüde etkilenir. Buna merkezi saldırı denir.

Esas markanın gücü, uluslararası tescilin de gücüdür. Zayıf bir ulusal başvuruya dayandırılan uluslararası tescil, beş yıl boyunca aynı zayıflığı taşır.

Hangi yolu seçmeli?

Hedefiniz iki ya da üç ülkeyse, ulusal başvurular çoğu zaman daha basittir. Beş ve üzeri ülke söz konusuysa Madrid Sistemi hem maliyet hem yönetim açısından öne çıkar; sonradan ülke eklemek de mümkündür.

Avrupa pazarı hedefleniyorsa Avrupa Birliği markası tek başvuruyla tüm birlik ülkelerini kapsar. Ancak burada bir risk vardır: tek bir üye ülkedeki önceki hak, başvurunun tamamını düşürebilir. Bu nedenle AB başvurusundan önce yapılacak araştırma, ulusal başvurudakinden daha geniş olmalıdır.

Başvurudan önce sorgulama

Hedef pazarın sicilinde araştırma yapmadan uluslararası başvuruya çıkmak, en pahalı hatadır. Reddedilen ülke için ödenen ücret geri gelmez ve o ülkede yeniden başvurmak için markayı değiştirmeniz gerekebilir.

Araştırma yalnız birebir aynı markayı değil, o ülkenin dilinde benzer okunan ve benzer anlama gelen markaları da kapsamalıdır. Türkçede ayırt edici olan bir kelime, hedef pazarın dilinde tanımlayıcı çıkabilir.

Başvuru öncesi ülke seçimi nasıl yapılır?

Ülke seçimi bir istek listesi değil, ticari bir karardır. Üç ölçüt işe yarar: bugün satış yaptığınız pazarlar, önümüzdeki üç yılda girmeyi planladığınız pazarlar ve ürününüzün üretildiği ya da transit geçtiği ülkeler.

Üçüncü ölçüt en sık atlanandır. Marka hakkı, taklit ürünün gümrükte durdurulmasını sağlayabilir; bu da korumanın yalnız satış yaptığınız ülkede değil, malın geçtiği ülkede de bulunmasını gerektirir.

Kullanma zorunluluğu

Çoğu ülkede marka, tescilden sonra belirli bir süre içinde ciddi biçimde kullanılmazsa iptal edilebilir. Kullanılmayan markalar üzerinde durmak, hem yıllık maliyet üretir hem de iptal riski taşır.

Bu yüzden geniş bir ülke listesiyle başlayıp sonra daraltmak yerine, gerçekten ticaret yapılan ülkelerle başlayıp sistem üzerinden sonradan ülke eklemek daha sağlıklıdır. Madrid Sistemi bu esnekliği verir.

Sınıf ve mal listesi tuzağı

Uluslararası başvuruda mal ve hizmet listesi, esas markanızın kapsamını aşamaz. Türkiye'deki başvurunuz dar yazılmışsa, yurt dışı korumanız da o darlıkta kalır.

Ayrıca her ülkenin mal listesi yorumu aynı değildir. Bazı ülkeler genel ifadeleri kabul etmez ve somutlaştırma ister. Bu itirazlar sürece ay katar; listeyi baştan hedef pazarları düşünerek yazmak zaman kazandırır.

Ret gelirse ne olur?

Bir ülke geçici ret bildirirse, o ülkenin usulüne göre ve o ülkedeki bir vekil aracılığıyla cevap verilir. Ret bir ülkeyle sınırlıdır; diğer ülkelerdeki koruma etkilenmez.

Ret gerekçesi çoğu zaman önceki bir markadır. Böyle bir durumda mal listesini daraltmak, markayı o ülkeye özgü bir ekle farklılaştırmak ya da hak sahibiyle anlaşmak seçenekleri değerlendirilir.

Uluslararası başvuru nasıl hazırlanır?

Madrid Sistemi üzerinden yapılacak başvuru, Türkiye'deki kuruma sunulur ve oradan WIPO'ya iletilir. Başvuruda markanın kendisi, mal ve hizmet listesi, seçilen ülkeler ve esas başvuru bilgisi yer alır.

Markanın esas başvurudakiyle aynı olması gerekir. Logonuzu yurt dışı için değiştirmek istiyorsanız, bu ayrı bir başvuru konusudur; uluslararası tescil üzerinden marka değiştirilemez.

Ücret yapısı nasıl işler?

Uluslararası başvuruda ücret üç kalemden oluşur: temel ücret, seçilen her ülke için ödenen ülke ücreti ve sınıf sayısına göre değişen ek ücret. Bazı ülkeler standart ücret yerine kendi belirledikleri bireysel ücreti uygular.

Bu yapı, ülke ve sınıf sayısını baştan doğru belirlemeyi ekonomik olarak da önemli kılar. Sonradan ülke eklemek mümkündür ama her ekleme yeni bir ücret doğurur.

Ülke listesi bir dilek listesi değildir. Her eklenen ülke hem başvuru anında ücret, hem her yenilemede maliyet, hem de kullanmama halinde iptal riski getirir.

İnceleme her ülkede ayrı yürür

WIPO yalnız şekli incelemeyi yapar. Markanın tescil edilebilir olup olmadığına her ülke kendi mevzuatına göre karar verir. Bir ülkede mutlak ret sebebi sayılan bir ifade, diğerinde sorunsuz geçebilir.

Ülkelerin ret bildirimi için tanınmış süreleri vardır. Bu süre içinde bildirim gelmezse marka o ülkede korunmaya başlar. Ret gelirse, o ülkenin usulüne göre ve genellikle o ülkede yerleşik bir vekil aracılığıyla cevap verilir.

Sonraki belirleme nedir?

Uluslararası tescil alındıktan sonra yeni ülkeler eklenebilir. Buna sonraki belirleme denir. Yeni ülkenin koruma tarihi, uluslararası tescilin ilk tarihi değil, ekleme tarihidir.

Bu esneklik, ihracat planı netleşmeden geniş bir listeyle başlamak yerine, pazar açıldıkça ülke eklemeyi mümkün kılar. Maliyeti zamana yaymanın en pratik yolu budur.

Yenileme

Uluslararası tescil on yılda bir yenilenir ve yenileme tek bir işlemle tüm ülkeler için yapılır. Bu, sistemin en somut yönetim avantajıdır: on ayrı ülkede on ayrı yenileme takibi yerine tek bir tarih izlenir.

Marka yurt dışında başkası adına alınmışsa

Hedef pazarda markanızın başkası adına tescilli olduğunu öğrenmek sık karşılaşılan bir durumdur. Bu noktada üç yol vardır ve hangisinin işleyeceği, karşı tarafın markayı gerçekten kullanıp kullanmadığına bağlıdır.

• Kullanmama nedeniyle iptal. Tescilli marka o ülkede belirli bir süredir ciddi biçimde kullanılmıyorsa iptali istenebilir.
• Kötü niyet iddiası. Marka, sizin bilinirliğinizden yararlanmak için tescil edilmişse hükümsüzlük yolu açılabilir.
• Anlaşma. Devir ya da sınırlı bir birlikte var olma anlaşması, çoğu zaman dava yolundan hızlı sonuç verir.

Bu üç yolun hepsi zaman ve masraf ister. Başvurudan önce yapılacak bir araştırma, bu tabloyla hiç karşılaşmamayı sağlar.

Distribütör riski

Yurt dışı pazara distribütörle giren işletmelerde markanın distribütör adına tescil edilmesi klasik bir tuzaktır. İlişki iyi giderken sorun görünmez; ayrılık aşamasında marka karşı tarafın elinde kalır.

Çözüm basittir: pazara girmeden önce markayı kendi adınıza tescil ettirin ve distribütöre yalnız kullanım hakkı verin. Distribütörlük sözleşmesine bu maddeyi koymak, sonradan yürütülecek her davadan ucuzdur.

Alan adı ve pazar yeri boyutu

Marka tescili alan adını kendiliğinden korumaz. Hedef pazarın uzantısıyla alan adını da almak, markayla birlikte planlanmalıdır. Aynı şekilde büyük pazar yerlerinin marka koruma programlarına kayıt, tescil belgesi gerektirir.

Pazar yerlerinde marka kaydı, taklit ürün listelerini kaldırmanın en hızlı yoludur. Tescil olmadan bu mekanizma çalışmaz.

Nereden başlamalı?

Sıra şudur: hedef pazarları belirleyin, o pazarların sicilinde araştırma yaptırın, esas markanızın kapsamını hedeflere göre gözden geçirin, ardından ulusal mı yoksa Madrid mi olduğuna karar verin.

Bu sıranın bozulduğu her durumda maliyet artar. En pahalı sıra, ihracat başladıktan sonra tescil düşünmektir.

Marka adını yurt dışına taşırken

Türkçede güçlü ve ayırt edici olan bir marka adı, hedef pazarın dilinde tanımlayıcı, telaffuz edilemez ya da olumsuz çağrışımlı olabilir. Bu kontrol, tescil araştırmasından ayrı ve ondan önce yapılmalıdır.

Üç ayrı kontrol gerekir: kelimenin hedef dilde anlamı, telaffuz edilebilirliği ve o pazarda benzer okunan markaların varlığı. Üçüncüsü tescil araştırmasının konusudur, ilk ikisi pazarlamanın.

Sınıflandırmada ülke farkları

Nice sınıflandırması uluslararasıdır ama uygulaması ülkeden ülkeye değişir. Bazı ülkeler sınıf başlıklarını olduğu gibi kabul ederken, bazıları her malın tek tek sayılmasını ister.

Genel ifadelerle yazılmış bir mal listesi, katı uygulama yapan ülkelerde eksiklik bildirimi alır. Bu bildirimlere cevap vermek hem süre hem vekil masrafı doğurur. Listeyi baştan hedef pazarları düşünerek yazmak bu turu ortadan kaldırır.

Öncelik ve rüçhan

Türkiye'de yaptığınız marka başvurusunun tarihini, belirli bir süre içinde yurt dışı başvurularınıza taşıyabilirsiniz. Rüçhan hakkı, pazarın açılmasını beklerken tarihinizi koruma imkanı verir.

Süre kaçırıldığında yurt dışı başvurunuz kendi tarihini alır. Arada bir başkası aynı markayı o ülkede tescil ettirmişse, artık önce siz başvurmuş sayılmazsınız.

Yurt dışı marka takibi

Tescil aldıktan sonra iş bitmez. Hedef pazarlarda markanıza benzeyen yeni başvurular yayına çıkar ve itiraz süreleri kısadır. İzleme yapılmıyorsa bu süreler fark edilmeden geçer.

İzleme, tescilden daha az konuşulan ama uzun vadede daha belirleyici olan kalemdir. Bir markanın değeri, tescil edildiği gün değil, benzerleri engellendiği sürece korunur.

Maliyeti nasıl planlamalı?

• Başvuru anı. Temel ücret, ülke ücretleri ve sınıf ek ücretleri.
• İnceleme dönemi. Ret gelen ülkelerde yerel vekil masrafı.
• Yenileme. On yılda bir, tüm ülkeler için tek işlem.
• İzleme. Yıllık, pazar başına.
• İhtilaf. Öngörülemez; ama izleme yapılıyorsa çok daha erken ve ucuz aşamada çözülür.

Bu beş kalemin yalnız ilkini hesaba katan planlar, ikinci yılda şaşırtır. Uluslararası marka bir satın alma değil, süreli bir yükümlülüktür.