Marka başvurusu neden reddedilir? En sık beş neden ve her birinden korunma yolu

İzmir'de bir fırın sahibi sevdiği bir isim seçer, tabelayı yaptırır, ambalajı bastırır ve harçtan tasarruf etmek için marka başvurusunu kendisi yapar. Sekiz ay sonra eline bir ret kararı ulaşır: isim, aynı sınıfta zaten tescilli bir kahve zincirine fazla benziyordur ve artık tabela da, ambalaj da, ödenen harç da boşa gitmiştir. Gördüğümüz en sıradan fikri mülkiyet hikayesi budur ve neredeyse her örneği, daha tek kuruş harcanmadan önlenebilir bir hatadır.

Türkiye'de bir marka, TÜRKPATENT (Türk Patent ve Marka Kurumu) tarafından 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu çerçevesinde incelenir. Uzman, markayı mutlak ret nedenleri, yani markanın kendisindeki kusurlar açısından inceler; Kurum ayrıca daha önceki aynı veya karıştırılacak kadar benzer markaları da resen araştırır. Bunun ardından başvuru yayımlanır ve üçüncü kişilere itiraz için belirli bir süre tanınır. Ret, hem uzmandan hem de markanızı yayında fark eden bir rakipten gelebilir. Duvarın nerede olduğunu bilmek, onun etrafından dolaşmanızı sağlar.

Retler beş tekrar eden soruna toplanıyor

Bir marka vekilinin elinden geçen binlerce dosya boyunca, bir başvurunun ölme nedenleri şaşırtıcı ölçüde tekrar eder. Bunların beşi, retlerin büyük çoğunluğunu açıklar. İşte her biri, sade bir örnek ve onu önleyen hamleyle birlikte.

1. Aynı veya bağlantılı sınıfta önceki bir markayla çakışıyor

Bu, hem retlerin hem de itirazların açık ara en büyük nedenidir. Aynı veya karıştırılacak kadar benzer bir marka, aynı mal ve hizmetlerde ya da tüketicinin aynı kaynaktan geldiğini varsayacağı mallarda zaten tescilli veya başvurulmuşsa, sizin başvurunuz engellenir. Ölçüt, iki kelimenin tıpatıp aynı yazılması değil, ortalama tüketici gözünde karıştırılma ihtimalidir. Aynı elektronik ürünler için Teknova ile Teknoova bu engele takılır. Aynı alıcıya aynı fikri çağrıştıran, görsel olarak farklı bir logo da takılabilir. Burada aslında iki ayrı risk vardır: Kurum'un resen yaptığı benzerlik incelemesi ve yayın sonrasında önceki marka sahibinin yapacağı itiraz. İlkini uzman kendi araştırmasıyla yakalar; ikincisini ise sizin gözden kaçırdığınız ama rakibinizin yakından izlediği bir benzerlik tetikler. Her iki kapıdan da geçmek için önceki markanın gücünü ve koruma kapsamını başvurudan önce bilmeniz gerekir.

Çözüm sade ve kesindir: başvurmadan önce araştırın. Düzgün bir başvuru öncesi marka sorgulama, yalnızca yazılı halin internette aranmasını değil; markanın birebir kendisini, yakın türevlerini, sesçil eşdeğerlerini ve ilgili Nice sınıflarıyla komşu sınıfları kapsar. Önceki bir marka varsa, bunu yolunuzu hâlâ ucuza değiştirebileceğiniz bir aşamada öğrenirsiniz; önce araştırmanın bütün amacı da budur.

2. Marka yalnızca ürünü, bir niteliği veya bir içeriği tanımlıyor

Tüketiciye sadece ürünün ne olduğunu söyleyen ya da bir özelliğini öven bir marka ayırt edici değildir ve TÜRKPATENT bunu mutlak ret nedeniyle reddeder. Bir fırın için Taze Ekmek, bir yapıştırıcı için Ekstra Güçlü, bir takviye için Vitamin: her biri kaynağı göstermek yerine ürünü tanımlar, dolayısıyla tek bir tacirin tekeline bırakılamaz. Kelime düz bir tanım olarak ne kadar çok iş görüyorsa, marka olarak o kadar zayıftır.

Ayırt edicilik tasarlanan bir şeydir. Kodak gibi uydurma kelimeler ya da bilgisayar için Apple gibi keyfî seçilmiş kelimeler, mal hakkında hiçbir şey, kaynak hakkında ise her şeyi söyledikleri için ölçeğin güçlü ucunda yer alır. Pratik ilke şudur: markanız sattığınız şeyin tanımından ne kadar uzaktaysa, o kadar güçlü ve güvenlidir. Tanımlayıcı bir ibarenin uzun yıllar yoğun kullanımla ayırt edicilik kazanabildiği istisnai durumlar vardır, ancak bunu kanıtlamak külfetli ve sonucu belirsiz bir yoldur; baştan ayırt edici bir isim seçmek her zaman daha ucuz ve daha güvenlidir. Bir isim üzerinde düşünüyorsanız, marka tescil kriterleri yazımız Kurum'un gerçekte neye baktığını ortaya koyuyor.

3. İbare jenerik ya da ticarette herkesin kullandığı bir terim

Tanımlayıcının bir adım ötesi, sektörde zaten herkesin kullandığı kelimedir. Jenerik ve herkesçe kullanılan ibareler, yani ürünün kendi yaygın adı ya da bütün sektörün ortak kullandığı tabirler kimsenin tekeline bırakılamaz, çünkü bunları bir şirkete vermek ona sıradan dil üzerinde bir tekel tanımak olur. Ekmek için Ekmek, bir pazar yeri için Pazar tescil edilemez. Bir ibare, gevşek kullanım yüzünden zamanla jenerikleşebilir de; bu, tanınmış markalar için ayrı ve yavaş bir tehlikedir.

Bundan kaçınmak, ayırt edicilik inşa etmenin aynı disiplinidir, yalnızca isim sürecinin daha erken bir aşamasında uygulanır. Bir isim kısa listeye girmeden önce şunu sorun: bir rakip, kendi ürününü tanımlamak için bu kelimeye makul olarak ihtiyaç duyar mı? Yanıt evetse, o bir marka değil ticaret sözcüğüdür ve başvuruya ulaşmadan elenmelidir.

4. Marka yanıltıcı, kaynağı saptırıyor ya da kamu düzenine aykırı

Bazı retler markanın ne kadar ayırt edici olduğuyla değil, tüketiciye ne söylediğiyle ilgilidir. Malların niteliği, kalitesi veya coğrafi kaynağı konusunda tüketiciyi yanıltan bir marka reddedilir. Başka bir yerde üretilen bir ürüne İsviçre Saati demek ya da polyester bir eşarba Saf İpek demek alıcıyı yanıltır ve tek başına bu nedenle başvuru düşer. Aynı madde, kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı markaları ve Paris Sözleşmesi kapsamında korunan devlet armalarını, resmî ayar damgalarını, uluslararası kuruluşların bayrak ve işaretlerini taşıyan markaları da engeller.

Buradaki korunma yolu araştırma değil, muhakemedir. Markayı ürünün ne olduğu ve nereden geldiği konusunda dürüst tutun; resmî sembollerden, dinî veya millî amblemlerden ve makul bir uzmanın hakaret ya da sahte bir onay iddiası olarak okuyacağı her şeyden uzak durun. Bir isim coğrafi bir kaynağa ya da resmî izlenimi veren bir mühüre yaklaşıyorsa, bunu taahhüde girmeden önce danışmanlık almanız gereken bir işaret olarak görün.

5. Sınıflar yanlış ya da eksik, veya başvuruda şeklî kusurlar var

Son grup usule ilişkindir ve en sinir bozucu olanıdır, çünkü markanın kendisi pekâlâ tescil edilebilir olabilir. Markalar Nice Sınıflandırması'na göre başvurulur ve koruma yalnızca fiilen saydığınız mal ve hizmetlere ulaşır. Yanlış sınıfta başvurursanız işinize yarayan hiçbir şeyi korumamış olursunuz. Çok dar sayarsanız, bir rakip unuttuğunuz ürünler için aynı ismi tescil ettirebilir. Sınıf sayısı aynı zamanda ödeyeceğiniz harcı da belirler, bu yüzden gereksiz sınıf eklemek de eksik sınıf bırakmak kadar yanlıştır; doğru denge işinizin bugünkü ve yakın gelecekteki gerçek faaliyet alanıdır. Sınıflandırmanın ötesinde, eksik bilgi, markanın belirsiz bir gösterimi ya da uyuşmayan bir başvuru sahibi bilgisi de bir başvuruyu şeklî nedenlerle bekletebilir veya batırabilir. Bu tür eksikliklerde Kurum çoğu zaman bir süre verip düzeltme ister, ama bu süreyi kaçırmak başvurunun tümden işlemden kaldırılmasına yol açar.

Doğru sınıflandırma bir başvuru hazırlama becerisidir. Şu an sattığınız ve gerçekçi biçimde satmayı planladığınız her mal ve hizmeti, başvurudan önce doğru Nice sınıflarına oturtun; gösterimi ve başvuru sahibi bilgilerini ilk seferde doğru verin. Bir marka vekili aracılığıyla yürütülen marka tescili sürecinin omuzunuzdan almayı amaçladığı iş tam da budur.

Bu retlerin çoğunu önleyen üç alışkanlık

Beş neden kısa bir disiplinler dizisine iner. Başvurmadan önce iyice araştırın ki önceki bir marka, yön değiştirmek hâlâ ucuzken ortaya çıksın. Ayırt ediciliği bilinçli seçin, tanımlardansa uydurma veya keyfî markaları yeğleyin; bu, ikinci ve üçüncü nedeni aynı anda bertaraf eder. Sınıflandırmayı özenle yapın ve başvuruyu temiz hazırlayın, bugün sattığınız ve yakında satacağınız malları kapsayacak şekilde. Bunların hiçbiri teknik olarak zor değildir. Her biri, piyasaya çıkmak için acele ederken atlanması kolay adımlardır; aynı retlerin tekrar etmesinin nedeni de tam olarak budur.

Bir alışkanlık başvurudan önce değil, sonra gelir. Markanız kabul edilip yayımlandıktan sonra, üçüncü kişilerin itiraz edebileceği belirli bir süre vardır, yani iş kabulle bitmez. Bülteni izlemek ve markanıza tecavüz eden sonraki başvuruları takip etmek, kazanmak için emek verdiğiniz tescili böyle savunursunuz. Tescil bir kez alındı diye iş bitmez; markanın canlı tutulması, süresi dolmadan yenilenmesi ve benzer başvuruların düzenli izlenmesi de aynı korumanın parçasıdır. Yayında çakışan bir marka belirirse, yayına itiraz süresi içinde zamanında yapılan bir itiraz, rakip marka tescil edilmeden konumunuzu koruyan araçtır. Bu süre kaçırıldığında, aynı sonucu sağlamak çok daha pahalı ve çok daha belirsiz hale gelir.

Retlerin çoğu şanssızlık değildir. Atlanan bir araştırma, fazla tanımlayan bir isim ya da listeye yazılmayan bir sınıftır. Başvurmadan önce önceki bir markanın kontrol edilmesini ya da bir ismin sınanmasını isterseniz, marka vekillerimiz araştırmayı yapıp sonucunu sizinle birlikte okuyabilir.