Tasarım Tescili Şartları Nelerdir?

Tasarım tescili şartları nelerdir?

Tasarım tescili, bir ürünün tamamının veya belirli bir bölümünün görünümünü korumaya yöneliktir. Temel koşullar, tasarımın yeni ve ayırt edici nitelikte olmasıdır. Bunun yanında koruma konusu, kanundaki tasarım ve ürün tanımlarına uymalı; koruma dışında bırakılan hâllerden birine girmemelidir. Başvuru sahibinin hak sahipliği ile dosyanın biçimsel gereklilikleri de ayrıca değerlendirilir. Bu çerçeve, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun tasarımlara ilişkin hükümlerine dayanır.

Tasarım koruması hangi özellikleri kapsar?

Koruma; ürünün çizgileri, biçimi, renkleri, yüzey dokusu, malzemesinin görünümü veya süslemesi gibi görsel özelliklere ilişkindir. Mobilya, ambalaj, tekstil deseni ve grafik sembol bu kapsamda değerlendirilebilir. Ürünün elle üretilmesi engel değildir; seri üretim zorunluluğu bulunmaz. Buna karşılık soyut bir ürün fikri veya çalışma yöntemi, görünüm olarak somutlaşmadıkça tasarım korumasının konusu olmaz. Bilgisayar programının kendisi de kanundaki ürün tanımının dışındadır.

Tasarımda yenilik şartı nedir?

Yenilik, tasarımın aynısının başvuru tarihinden veya geçerli bir rüçhan talebi varsa rüçhan tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış olmasını gerektirir. Rüçhan, kanuni şartlarla daha önceki bir başvurunun veya belirli sergilerdeki teşhirin tarihine dayanmayı sağlar. Yalnızca küçük ayrıntılarda farklılaşan görünümler aynı kabul edilir. Dolayısıyla bir ürünün Türkiye'de satılmaması veya önceki görünümün tescilsiz olması, tek başına yenilik bulunduğunu göstermez.

Ayırt edici nitelik nasıl değerlendirilir?

Ayırt edici nitelik, tasarımın bilgilenmiş kullanıcıda bıraktığı genel izlenimin önceki tasarımlardan farklı olmasıdır. Değerlendirme yalnızca ayrıntı saymaya dayanmaz; ürünün bütün olarak nasıl algılandığına bakılır. Tasarımcının biçimi oluştururken sahip olduğu seçenek özgürlüğü de dikkate alınır. Örneğin bir koltuğun dikişini değiştirmek, gövde ve kolçakların oluşturduğu genel izlenim aynı kaldığında yeterli olmayabilir. Yenilik ve ayırt edicilik ölçütleri [TÜRKPATENT'in tasarım açıklamalarında](https://www.turkpatent.gov.tr/tasarim?v=1.0.21) ayrı koşullar olarak belirtilir.

Hangi tasarımlar koruma dışında kalır?

Teknik zorunluluklar tasarım korumasını etkiler mi?

Ürünün teknik işlevinin zorunlu kıldığı görünüm özellikleri koruma dışında kalır. Bu, işlevi bulunan her ürünün korunamayacağı anlamına gelmez. Örneğin bir aydınlatma ürününün teknik gerekliliklerden bağımsız gövde biçimi değerlendirilebilir. Başka bir ürüne mekanik bağlantı için belirli biçim ve boyutta olması zorunlu özelliklerde de sınırlama vardır. Ancak modüler sistemlerde birimlerin çeşitli biçimlerde birbirine bağlanmasını sağlayan tasarımlar için kanunda özel bir istisna bulunur.

Görünmeyen parçalar tasarım olarak korunur mu?

Birleşik ürüne takılan parçanın tasarımı, parça ürüne takıldığında normal kullanım sırasında görünür kalıyorsa korunabilir; görünür özellikler de yenilik ve ayırt edicilik şartlarını karşılamalıdır. Normal kullanım, son kullanıcının kullanımını ifade eder; bakım, servis ve onarım işlemleri bu değerlendirmeye girmez. Bu nedenle yalnızca teknik servis ürünü söktüğünde görülebilen bir parçanın biçimi için, dışarıdan görülen bir gövde parçasıyla aynı koruma varsayımı kurulamaz.

• Kamu düzeni ve genel ahlak. Bu değerlere aykırı tasarımlar koruma dışında kalır.
• Korunan işaretler. Hükümranlık alametlerinin ve kanunda belirtilen diğer kamusal işaretlerin uygunsuz kullanımı korumaya engel olabilir.
• Başkasına ait haklar. Bir marka veya eserin izinsiz kullanımı, başvuru yeni görünse bile itiraz ve hükümsüzlük gerekçesi oluşturabilir.
• Tasarım ve ürün tanımı. Korunmak istenen konu, kanunun görünüm ve ürün için çizdiği çerçeveye uymalıdır.

Tasarım tescili öncesinde paylaşım yapılabilir mi?

İnternette paylaşım yeniliği ortadan kaldırır mı?

Bir tasarımın internet mağazasında satışa sunulması, sosyal medyada tanıtılması veya fuarda sergilenmesi kamuya sunma niteliği taşıyabilir. Ürünün fiilen satılmış olması şart değildir. Buna karşılık gizlilik şartıyla yapılan açıklama, kanun gereği kamuya sunma sayılmaz. Üreticiye gönderilen çizimler, ajansla paylaşılan dosyalar ve bayi sunumları için açıklamanın tarihi, içeriği ve gizlilik koşulları kayda alınmalıdır. Bu kayıtlar, sonradan hangi görünümün ne zaman açıklandığını göstermeye yardımcı olur.

On iki aylık istisna nasıl uygulanır?

Başvuru veya rüçhan tarihinden önceki on iki ay içinde tasarımcı, onun haklarını devralan kişi ya da bunların izniyle üçüncü kişi tarafından yapılan açıklamalar, kanundaki koşullarla yeniliği ve ayırt ediciliği etkilemez. İlişkinin kötüye kullanılması sonucu yapılan açıklamalar da bu kapsama girebilir. Ancak bağımsız bir üçüncü kişinin önceki tasarımını kapsayan genel bir tolerans yoktur. İstisnanın dayanağı, [SMK'nin 57. maddesidir](https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc101/kanuntbmmc10106769.pdf).

Paylaşım tarihini belgeleyin. On iki aylık süre, her önceki açıklamayı etkisiz kılmaz. Açıklamayı kimin yaptığı, tasarımla ilişkisi ve açıklanan görünüm belirlenmelidir; yurt dışında koruma planlanıyorsa ilgili ülkenin kuralları ayrıca değerlendirilmelidir.

Tasarım tescili başvurusu nasıl hazırlanır?

Başvuru öncesi benzerlik araştırması nasıl yapılır?

Araştırmaya TÜRKPATENT kayıtlarıyla başlanabilir; ancak inceleme yalnızca tescilli tasarımlarla sınırlandırılmamalıdır. Rakip katalogları, çevrimiçi mağazalar, fuar yayınları ve yabancı tasarım kayıtları da önceki görünümleri ortaya çıkarabilir. Ürün adıyla yapılan aramaya görsel arama ve ilgili ürün sınıfındaki taramalar eklenmelidir. Bulunan örneklerin yayımlanma tarihleriyle birlikte saklanması, karşılaştırmanın denetlenmesini sağlar. Hiçbir sonuç bulunamaması ise tek başına yenilik garantisi vermez; araştırmanın kapsamı ve erişilebilen kaynaklar sınırlı olabilir.

Tasarım başvurusunda hangi belgeler gerekir?

Başvuru dosyası, korunması istenen görünümü ve bu görünüm üzerinde kimin hak talep ettiğini açıkça ortaya koymalıdır. Başvuru sahibi ile tasarımcı aynı kişi olmak zorunda değildir; bu durumda tescil isteme hakkının nasıl elde edildiği belirtilir. Çalışanın yaptığı tasarımlarda iş ilişkisi ve sözleşme, dışarıdan alınan tasarım hizmetlerinde ise tarafların anlaşması değerlendirilir. Resmi ücret kalemleri de başvurunun özelliklerine göre kontrol edilerek ödeme yükümlülükleri yerine getirilmelidir.

• Başvuru sahibi bilgileri. Gerçek kişinin veya tüzel kişinin kimliğini belirleyen bilgiler.
• Görsel anlatımlar. Koruma istenen tasarımı açık ve yayıma elverişli biçimde gösteren görseller.
• Ürün adı. Tasarımın kullanıldığı veya uygulandığı ürünün belirtilmesi.
• Tasarımcı bilgileri. Tasarımı oluşturan kişinin veya kişilerin adları.
• Hak sahipliği açıklaması. Başvuru sahibi tasarımcı değilse tescil isteme hakkının hangi yolla elde edildiği.
• Başvuruya özgü talepler. Varsa vekil bilgileri, rüçhan talebi ve ilgili belgeler ile yayım erteleme talebi.

Tasarım görselleri nasıl hazırlanır?

Görseller, aynı tasarımı farklı açılardan tutarlı biçimde göstermelidir. Ön görünüşte bulunan bir ayrıntının yan görünüşte kaybolması veya farklı ürün sürümlerinin aynı tasarım gibi sunulması belirsizlik yaratır. Arka plan, gölgeler ve yardımcı nesneler korunacak görünümü perdelememelidir. Koruma ürünün yalnızca bir bölümüne yönelikse bu bölüm uygun görsel yöntemlerle ayrıştırılmalıdır. Ürün adı veya açıklama metni, görsellerde ortaya konulmayan özellikleri kendiliğinden koruma kapsamına eklemez.

Tasarım başvurusu nasıl incelenir?

TÜRKPATENT hangi şartları kendiliğinden inceler?

TÜRKPATENT, başvurunun biçimsel gerekliliklerini ve kanunda sayılan ret nedenlerini inceler; yeni olmadığı tespit edilen tasarımları reddeder. Ancak ayırt edici nitelik, yenilik incelemesiyle aynı kapsamda kendiliğinden denetlenen bir şart değildir. Bu konu üçüncü kişi itirazında veya hükümsüzlük davasında değerlendirilebilir. Dolayısıyla başvurunun kabulü, benzerlik ve hak sahipliği sorunlarının tamamının çözüldüğü anlamına gelmez. İncelemenin çerçevesi [SMK'nin 64. maddesinde](https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc101/kanuntbmmc10106769.pdf) düzenlenmiştir.

Tescilden sonra itiraz edilebilir mi?

Tescil edilip Bültende yayımlanan tasarıma karşı üçüncü kişiler, yayım tarihinden itibaren üç ay içinde gerekçeli itirazda bulunabilir. İtiraz, örneğin önceki bir katalogdaki görünümle yenilik veya ayırt edicilik şartlarının sağlanmadığı iddiasına dayanabilir. Başvuru sahibinin kendi çizimlerini sunması, bu iddiayı tek başına karşılamaz; karşılaştırılan görünümler ve tarihleri değerlendirilmelidir. İtiraz süresinin geçmesi de kanuni gerekçelerle mahkemede hükümsüzlük istenmesini kendiliğinden engellemez.

Özet

Başvuru hazırlığını, ürünün satış ve tanıtım takvimine bağlayın: Kullanılacak nihai görünümü belirleyin, önceki açıklamaları tarihleriyle kaydedin ve tasarımcıyla hak sahipliği belgelerini tamamlayın. Ardından görselleri, araştırmada bulunan en yakın örneklerle birlikte değerlendirin. Tereddüt teknik zorunlulukta, genel izlenimde veya açıklama tarihinde toplanıyorsa dosyayı göndermeden önce bu noktayı çözün. Böylece başvuru kararı, yalnızca ürünün farklı olduğu düşüncesine değil, incelenebilir bilgi ve belgelere dayanır.