Tasarım Tescili Nedir?

Tasarım tescili neyi korur?

Ürünün hangi görünüm özellikleri korunur?

Tasarım tescili, bir ürünün tamamının, bir parçasının veya üzerindeki süslemenin görünümü için TÜRKPATENT nezdinde elde edilen sınai mülkiyet korumasıdır. Bir sandalyenin biçimi, ambalajın dış görünüşü veya kumaş üzerindeki desen bu kapsamda değerlendirilebilir. Korumanın konusu, çizgi, şekil, renk, malzeme ve yüzey dokusu gibi özelliklerin oluşturduğu somut görünümdür. Ürünün yalnızca güzel bulunması yeterli değildir; kanundaki koruma koşullarını da karşılaması gerekir.

• Ürünün bütünü: Mobilya, aydınlatma ürünü veya ev eşyasının genel görünümü.
• Ürün parçası: Koruma koşullarını sağlayan bir kulp, ayak veya gövde bölümü.
• Yüzey süslemesi: Kumaş, duvar kaplaması veya ambalaj üzerinde kullanılan desen.
• Grafik görünüm: Kanundaki ürün tanımı kapsamında değerlendirilebilen grafik semboller ve tipografik karakterler.

Tasarım ile patent arasındaki fark nedir?

Patent, teknik bir probleme çözüm getiren buluşla; tasarım koruması ise ürünün görünümüyle ilgilidir. Örneğin bir kahve makinesinin yeni çalışma mekanizması patent bakımından, dış gövdesinin görünümü tasarım bakımından değerlendirilebilir. Ürünü piyasada ayırt eden ad veya logo için de marka koruması gündeme gelebilir. Aynı üründe farklı haklar birlikte bulunabilir; ancak görünümün tescil edilmesi, çalışma prensibine veya ürün adına kendiliğinden koruma sağlamaz.

Korunan şey somut görünümdür. “Katlanabilir sandalye fikri” gibi genel bir düşünce üzerinde tasarım hakkı kurulmaz. Başvuruda, korunması istenen sandalyenin görünümü açıkça gösterilmelidir.

Tasarım tescili şartları nelerdir?

Yenilik ve ayırt edicilik nasıl değerlendirilir?

Yenilik, başvuru veya varsa rüçhan tarihinden önce aynı tasarımın dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış olmasını gerektirir. Yalnızca önemsiz ayrıntılarda farklılaşan görünümler aynı kabul edilebilir. Ayırt edici nitelikte ise bilgilenmiş kullanıcı üzerinde oluşan genel izlenime bakılır. Bu değerlendirmede tasarımcının seçenek özgürlüğü de dikkate alınır. Dolayısıyla mevcut ürüne küçük bir çizgi eklemek veya ayrıntısını değiştirmek, tek başına koruma elde etmeye yetmez.

Başvuru öncesi araştırmada yalnızca Türkiye'deki kayıtları incelemek yeterli değildir. Yabancı tasarım kayıtları, ürün katalogları, fuar yayınları ve çevrimiçi satış sayfaları da önceki görünümler hakkında bilgi verebilir. Araştırma, aynı ürün grubundaki örneklerle başlayıp benzer görünümleri kapsayacak şekilde ilerlemelidir. Bulunan her örneğin kamuya sunulma tarihi ayrıca değerlendirilmelidir. Arama sonuçlarında benzer bir kayıt bulunmaması, tasarımın kesin olarak yeni olduğu veya başkasının hakkını ihlal etmediği anlamına gelmez.

Satışa sunulan tasarım tescil edilebilir mi?

Satış, fuarda sergileme veya herkese açık sosyal medya paylaşımı, tasarımın kamuya sunulması anlamına gelebilir. SMK madde 57, tasarımcı, halefi veya izin verdikleri kişilerce yapılan belirli açıklamalar için başvuru ya da rüçhan tarihinden önceki on iki aylık istisnayı düzenler. İlişkinin kötüye kullanılması sonucu yapılan açıklamalar da kapsama girebilir. Ancak bu düzenleme, her önceki paylaşımın etkisiz olduğu anlamına gelmez. Açıklamanın tarihi ve kimden kaynaklandığı belirlenmelidir.

Ürün henüz açıklanmadıysa başvuruyu tanıtımdan önce hazırlamak, hangi açıklamanın istisnaya girdiği tartışmasını azaltır. Gizlilik şartıyla yapılan açıklamalar kamuya sunma sayılmaz; bu nedenle üreticiyle veya tasarımcıyla paylaşılan dosyaların gizlilik koşulları belgelenmelidir. Yurt dışı koruma planında ise Türkiye'deki açıklama istisnasının hedef ülkede aynı şekilde uygulanacağı varsayılmamalıdır. Lansman tarihi, başvuru takvimi ve hedef pazarlar birlikte değerlendirilmelidir. Dayanak, [6769 sayılı SMK madde 57](https://cdn.tbmm.gov.tr/KKBSPublicFile/D26/Y1/T1/KanunMetni/bb586e8c-efca-4ed5-ac77-47f34dc5d8ee.html) hükmüdür.

Hangi görünümler koruma dışında kalır?

Ürünün teknik işlevinin zorunlu kıldığı görünüm özellikleri tasarım hakkıyla korunmaz. Başka bir ürüne mekanik olarak bağlanabilmek için zorunlu biçim ve boyutlar da kural olarak koruma dışındadır; modüler sistemlere ilişkin kanuni istisna ayrıca değerlendirilir. Kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı tasarımlar korunmaz. Birleşik ürün parçalarında ise parçanın normal kullanım sırasında görünür olması ve görünür özelliklerinin yenilik ile ayırt edicilik koşullarını karşılaması gerekir.

Tasarım tescili başvurusu nasıl yapılır?

Başvuru için hangi belgeler gerekir?

Başvuru, TÜRKPATENT'in elektronik başvuru sistemi EPATS üzerinden yapılır. Dosyada başvuru sahibinin kimliği, tasarımcının bilgileri, ürün adı ve görünümü açıkça gösteren görseller bulunmalıdır. Başvuru sahibi tasarımcı değilse hakkı nasıl elde ettiği de belirtilir. Gerçek kişi veya şirket adına başvuru yapılabilir. Dosya hazırlanırken hak sahipliği ile tasarımı fiilen oluşturan kişinin kimliği birbirinden ayrılmalıdır. Elektronik başvuru yöntemi, [TÜRKPATENT tasarım bilgilendirmesinde](https://www.turkpatent.gov.tr/tasarim) açıklanmaktadır.

• Başvuru sahibi bilgileri: Hak sahibi olacak gerçek kişinin veya tüzel kişinin doğru kimlik ve iletişim bilgileri.
• Tasarımcı bilgileri: Görünümü oluşturan kişinin veya tasarımcı grubunun bilgileri.
• Görsel anlatım: Korunması istenen görünümü tutarlı ve anlaşılır biçimde gösteren çizimler veya fotoğraflar.
• Ürün bilgileri: Tasarımın uygulandığı ürünün adı ve uygun Locarno sınıflandırmasının değerlendirilmesi.
• Hak sahipliği açıklaması: Başvuru sahibi farklıysa tescil isteme hakkının tasarımcıdan nasıl elde edildiğine ilişkin bilgi.
• Ek talepler: Varsa rüçhan, yayım erteleme ve vekille işlem yapılmasına ilişkin bilgiler.

Başvuru görselleri nasıl hazırlanır?

Görseller, korunması istenen tasarımın hangi görünümden oluştuğunu anlaşılır biçimde ortaya koymalıdır. Farklı açılardan sunulan görüntüler aynı tasarımı göstermeli; fotoğraflardaki aksesuarlar, arka plan veya yansımalar belirsizlik yaratmamalıdır. Ürünün yalnızca bir bölümü korunacaksa bunun gösterimi baştan planlanmalıdır. Ürün adı ve açıklama metni, görsellerde bulunmayan özellikleri koruma kapsamına eklemez. Bu nedenle başvurudan önce dosyayı, ürünü hiç görmemiş bir kişinin anlayabileceği açıklıkta kontrol etmek gerekir.

İnceleme ve itiraz süreci nasıl işler?

Kurum, başvuruyu şekli koşullar ve kanunda belirtilen ret nedenleri bakımından inceler; yeni olmadığı tespit edilen tasarımlar reddedilebilir. Reddedilmeyen ve başvuru tarihi kesinleşen dosya sicile kaydedilerek Bültende yayımlanır. Üçüncü kişiler, yayım tarihinden itibaren üç ay içinde gerekçeli itirazda bulunabilir. Tescil kararı, hakkın daha sonra hükümsüzlük incelemesine konu olmasını engellemez. İşlem süresi, eksikliklerin giderilmesine ve itiraz bulunup bulunmamasına göre değişebilir. Süreç, [SMK madde 64 ile 68](https://cdn.tbmm.gov.tr/KKBSPublicFile/D26/Y1/T1/KanunMetni/bb586e8c-efca-4ed5-ac77-47f34dc5d8ee.html) arasında düzenlenir.

1. Tasarımın önceki açıklamalarını ve benzer ürünleri araştırın.
2. Hak sahipliğini netleştirip görselleri ve başvuru bilgilerini hazırlayın.
3. EPATS üzerinden başvuruyu iletip ilgili resmi ücret kalemlerini tamamlayın.
4. Kurum bildirimlerini izleyerek varsa eksiklikleri verilen sürede giderin.
5. Bülten yayımını ve olası itirazları takip edin; sonraki işlemler için dosya kayıtlarını saklayın.

Tescilli tasarım kaç yıl korunur?

Koruma süresi ne zaman başlar?

Tescilli tasarımın koruma süresi başvuru tarihinden itibaren beş yıldır. Beşer yıllık yenilemelerle toplam yirmi beş yıla kadar uzatılabilir. Süre, belgenin teslim edildiği tarihten hesaplanmaz. Yenileme talebi, koruma süresinin bitiminden önceki altı ay içinde yapılmalıdır. Bu dönem kaçırılırsa bitiş tarihinden sonraki altı ay içinde ek ücretle yenileme imkânı vardır. Yenileme için talep ve ücret koşulları birlikte yerine getirilmelidir. Bu takvim, [SMK madde 69](https://cdn.tbmm.gov.tr/KKBSPublicFile/D26/Y1/T1/KanunMetni/bb586e8c-efca-4ed5-ac77-47f34dc5d8ee.html) ile belirlenmiştir.

Başvuru ve yenileme ücretleri nasıl belirlenir?

Başvuru bütçesi, dosyadaki tasarım sayısına, yayımlanacak görsellere ve talep edilen işlemlere göre değerlendirilir. Başvuru, yayım, varsa yayım erteleme ve sonraki yenilemeler için farklı resmi ücret kalemleri bulunur. Vekille çalışılıyorsa hizmet bedelinin hangi işlemleri kapsadığı ayrıca açıklığa kavuşturulmalıdır. İlk başvuru teklifi alınırken itiraz takibi ve yenileme gibi sonraki işlemlerin kapsamı da sorulmalıdır. Güncel kalemler, [TÜRKPATENT işlem ücretleri tarifesinden](https://www.turkpatent.gov.tr/tasarim-islem-ucretleri) kontrol edilmelidir.

Tasarım hakkı nasıl kullanılır?

İzinsiz üretim ve satış nasıl engellenir?

Hak sahibi, koruma kapsamındaki tasarımın izinsiz üretilmesine, piyasaya sunulmasına, satılmasına, ithal edilmesine veya ticari amaçla kullanılmasına karşı hukuki yollara başvurabilir. Koruma yalnızca birebir kopyayla sınırlı değildir; genel izlenim bakımından ayırt edici olmayan görünümler de değerlendirilebilir. Ancak ticari amaç taşımayan özel kullanımlar gibi kanuni sınırlar bulunur. İhlal değerlendirmesinde tescil görselleri, karşı ürün, kullanım biçimi ve uygulanabilecek istisnalar birlikte ele alınır.

Şüpheli bir ürün görüldüğünde önce satış sayfasını, ürün görsellerini, satıcı bilgilerini ve tarihleri belgelemek gerekir. Uygun durumlarda ürün örneği ile fatura da delil değerlendirmesine katkı sağlar. Ardından hakkın geçerliliği ve koruma kapsamı incelenerek ihtar, ihtiyati tedbir veya dava seçenekleri değerlendirilir. Tescil belgesi tek başına satış ilanlarını otomatik kaldırmaz. İhlalin durdurulması ve koşulları varsa tazminat için ilgili başvuru veya yargılama sürecinin yürütülmesi gerekir.

Türkiye'deki koruma yurt dışında geçerli mi?

Türkiye'de elde edilen tescil, başka ülkelerde kendiliğinden hak sağlamaz. İhracat yapılacak pazarlarda ulusal veya bölgesel başvuru yolları ile WIPO'nun Lahey Sistemi değerlendirilebilir. Lahey Sistemi, seçilen taraflarda koruma talebinin tek uluslararası başvuruyla iletilmesini sağlar; her ülkede otomatik kabul anlamına gelmez. Ülke seçimi yapılırken satış ve üretim planı, önceki açıklamalar ve başvuru takvimi birlikte ele alınmalıdır. Sistemin kapsamı, [WIPO Lahey Sistemi bilgilendirmesinde](https://www.wipo.int/en/web/hague-system) açıklanır.

Özet

Tasarım tescili hazırlığı için ürünün son görsellerini, varsa ilk paylaşım tarihini ve tasarımcıyla yapılan sözleşmeleri aynı dosyada toplayın. Ardından hangi görünümün, kimin adına ve hangi pazarlarda korunacağını belirleyin. Bu bilgiler hazır olduğunda başvurunun kapsamı ile zamanlaması somut biçimde değerlendirilebilir. Dosyanın takibi için de bir sorumlu belirleyerek Kurum bildirimlerinin ve yenileme tarihlerinin işletme içinde düzenli izlenmesini sağlayın.