Tasarım Tescili Sonrası Haklar

Tasarım tescili hangi hakları sağlar?

İzinsiz üretim ve satış engellenebilir mi?

Tasarım tescili, sahibine koruma kapsamındaki görünümün izinsiz ticari kullanımını engelleme yetkisi verir. Bu yetki yalnızca ürünü üreten kişiye karşı kullanılmaz; şartlarına göre satıcıya veya ithalatçıya karşı da ileri sürülebilir. Ancak önce karşı tarafın ürününün korunan tasarımın kapsamına girip girmediği belirlenir. Tescil belgesinin bulunması, aynı ürün grubundaki bütün rakip ürünlerin satışını yasaklama hakkı sağlamaz. Hakların temel çerçevesi, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 59. maddesinde düzenlenir. [6769 sayılı Kanun](https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc101/kanuntbmmc10106769.pdf)

• Üretim. Koruma kapsamındaki tasarımın uygulandığı ürünün izinsiz üretilmesine karşı hak ileri sürülebilir.
• Satış ve pazarlama. Ürünün piyasaya sunulması, satılması veya sözleşme yapılması için teklif edilmesi engelleme talebine konu olabilir.
• İthalat. Korunan görünümü taşıyan ürünlerin izinsiz ithalatına karşı hukuki yollar kullanılabilir.
• Ticari kullanım ve stoklama. Ürünün ticari amaçla kullanılması veya bu amaçlarla elde bulundurulması da değerlendirme kapsamındadır.

Tescilli tasarımın kopyalandığı kanıtlanmalı mı?

Tescilli tasarımda koruma, yalnızca karşı tarafın ürünü sizden kopyaladığının gösterilmesine bağlı değildir. Koruma kapsamına giren bir görünümün izinsiz kullanılması değerlendirilir. Tescilsiz tasarımda ise kopyalama şartı ayrıca belirleyicidir. Bu nedenle tescilli bir ürüne ilişkin incelemede yalnızca rakibin tasarımınızı görüp görmediğine odaklanmak yeterli olmaz. Sicildeki görseller, karşılaştırılan ürünün görünümü ve tasarımcının seçenek özgürlüğü birlikte ele alınır. Yayımı ertelenmiş tasarımlarda, görseller yayımlanana kadar özel hükümler uygulanır.

Tasarım tescilinin koruma sınırları nelerdir?

Benzer ürünlerde ihlal nasıl belirlenir?

İnceleme, ürünlerin bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenime dayanır. Bu kullanıcı, ilgili ürün grubuna aşina olan kişidir. Tek bir ayrıntının değiştirilmesi her durumda ihlali ortadan kaldırmaz; ortak bir ayrıntının bulunması da tek başına ihlal anlamına gelmez. Tasarımcının farklı biçimler geliştirme imkânı dikkate alınır. Karşılaştırmanın dayanağı, piyasadaki ürününüzün son sürümünden önce, tescil dosyasındaki koruma konusu görünümdür. Teknik işlevin zorunlu kıldığı görünüm özellikleri koruma dışında kalır.

Koruma, ürün fikrine değil görünümüne ilişkindir. Bir sandalye tasarımının tescilli olması, başkalarının sandalye üretmesini engellemez. Hak iddiası, tescilde gösterilen görünüm ile karşılaştırılan ürünün koruma kapsamı bakımından değerlendirilmesine dayanır.

Hangi kullanımlar tasarım hakkı dışında kalır?

Özel amaçla sınırlı ve ticari nitelik taşımayan kullanımlar ile deneme amaçlı fiiller tasarım hakkının kapsamı dışındadır. Eğitim veya referans amacıyla çoğaltmada ise kaynak gösterme, dürüstlük kurallarına uygunluk ve tasarımın normal kullanımını gereksiz biçimde tehlikeye sokmama şartları aranır. Ayrıca hak sahibinin veya onun izniyle başkasının piyasaya sunduğu belirli ürünlerin sonraki dolaşımında hakkın tüketilmesi gündeme gelir. Bu durum, aynı görünümle yeni ürün üretme izni vermez.

Başvuru öncesinde tasarımı bağımsız olarak geliştiren ve Türkiye'de iyi niyetle ticari kullanıma başlayan kişilerin önceki kullanımdan doğan sınırlı hakları bulunabilir. Ciddi ve gerçek kullanım hazırlıkları da bu değerlendirmeye girebilir. Ayrıca birleşik ürünlerin görünümüne bağımlı parçalarında, ürüne orijinal görünümünü kazandırmayı amaçlayan onarımlar için özel istisnalar vardır. Yedek parça uyuşmazlığında parçanın işlevi, kullanım amacı ve ilgili şartlar incelenmeden yalnızca görsel benzerliğe dayanılarak karar verilmemelidir.

Türkiye'deki tescil yurt dışında geçerli mi?

Türkiye'de alınan ulusal tescil, kendiliğinden başka ülkelerde münhasır hak sağlamaz. İhracat yaptığınız veya üretim gerçekleştirdiğiniz pazarlarda koruma için ilgili ülke ya da bölgesel sistemler değerlendirilmelidir. WIPO tarafından yürütülen Lahey Sistemi de seçilen taraflarda koruma talep etmeye yönelik bir başvuru yoludur; bütün dünyada otomatik koruma oluşturmaz. Yurt dışı planlamasında ilk başvuru tarihi, rüçhan imkânı ve önceki kamuya açıklamalar birlikte incelenmelidir. [TÜRKPATENT Tasarım Başvuru Kılavuzu](https://webim.turkpatent.gov.tr/file/b9f1a002-daa6-4eab-95d5-00d8d96b430e?download=)

Tasarım tescili ihlalinde ne yapılır?

Tasarım ihlali delilleri nasıl toplanır?

Benzer bir ürünle karşılaştığınızda önce kendi hakkınızın güncel durumunu ve karşı ürünün özelliklerini belgeleyin. Satış ilanı kaldırılabilir, ürün fotoğrafları değişebilir veya satıcı hesabı kapanabilir. Bu nedenle tarih, satıcı bilgisi ve ürünün farklı açılardan görünümü birlikte saklanmalıdır. Ekran görüntüleri yararlı olmakla birlikte her uyuşmazlıkta tek başına yeterli olmayabilir. Ürün örneği, fatura ve gerektiğinde usulüne uygun delil tespiti, iddianın somutlaştırılmasına yardımcı olur.

1. Sicili kontrol edin. Hak sahibini, koruma süresini, tescil görsellerini ve varsa lisans veya devir kayıtlarını doğrulayın.
2. Ürünü belgeleyin. İlan adresini, erişim tarihini, satıcı bilgilerini, ürün fotoğraflarını ve varsa satın alma belgelerini saklayın.
3. Görünümleri karşılaştırın. Benzerlikleri ve farklılıkları aynı açılardan hazırlanmış görseller üzerinden değerlendirin.
4. Hukuki yolu belirleyin. Delil tespiti, ihtar, platform bildirimi, ihtiyati tedbir ve dava seçeneklerini olayın özelliklerine göre inceleyin.

Tasarım ihlalinde hangi talepler ileri sürülür?

Hak sahibi, mahkemeden tecavüzün tespitini, önlenmesini, durdurulmasını ve sonuçlarının kaldırılmasını isteyebilir. Şartları oluştuğunda maddi ve manevi tazminat ile ihlale konu ürünlere el konulması da talep edilebilir. Yargılama sürerken koruma sağlamak için ihtiyati tedbir gündeme gelebilir; tedbir otomatik verilmez. Tazminat da tescil belgesine bağlanan sabit bir bedel değildir. Zarar, ihlalle bağlantısı ve uygulanacak hesaplama yöntemi somut belgelerle değerlendirilir. [6769 sayılı Kanun, maddeler 149-159](https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc101/kanuntbmmc10106769.pdf)

TÜRKPATENT, tescil ve ilgili sicil işlemlerini yürütür; rakibin satışını durdurma veya tazminata hükmetme taleplerini karara bağlayan merci değildir. Bu talepler görevli mahkemeye yöneltilir. İhtarname, karşı tarafa iddiayı ve istenen çözümü bildirebilir ancak mahkeme kararı yerine geçmez. İhtar öncesinde delillerin korunması ve tescilin geçerliliğinin incelenmesi yararlıdır. Karşı tarafın önceki tasarımları veya hükümsüzlük iddiasını gündeme getirebileceği de dosya değerlendirmesinde hesaba katılmalıdır.

Tasarım hakkı nasıl devredilir?

Tasarım lisansı nasıl verilir?

Lisans, tasarımın sahipliği sizde kalırken başkasına kullanım yetkisi verilmesini sağlar. Yazılı sözleşmede hangi tasarımın, hangi süreyle ve hangi kapsamda kullanılacağı belirlenmelidir. Sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça lisans inhisari değildir; hak sahibi tasarımı kullanabilir ve başkalarına da lisans verebilir. İnhisari lisansta ise başkasına lisans verilemez; hak sahibi kendi kullanımını açıkça saklı tutmadıkça kendisi de tasarımı kullanamaz. Bu ayrım, üretim ve dağıtım planını doğrudan etkiler.

• Tasarımın tanımı. Tescil numarası ve lisansa konu görseller sözleşmeyle ilişkilendirilmelidir.
• Kullanım kapsamı. Üretim, satış, bölge, süre ve satış kanallarına ilişkin sınırlar açıkça belirlenmelidir.
• Bedel ve denetim. Ödeme yöntemi, satış raporları ve kayıtların incelenmesi düzenlenmelidir.
• Alt lisans ve ihlal. Üçüncü kişilere yetki verilmesi, izinsiz kullanımların bildirilmesi ve dava süreçlerindeki sorumluluklar açıklanmalıdır.
• Sözleşmenin sona ermesi. Stokların, kalıpların ve üretim dosyalarının nasıl ele alınacağı kararlaştırılmalıdır.

Tasarım devrinde noter onayı gerekir mi?

Devir, kullanım izninden farklı olarak tasarım hakkının sahipliğini değiştirir. Devir sözleşmesinin geçerliliği noter onaylı şekilde yapılmasına bağlıdır. İşlemin TÜRKPATENT siciline kaydı ayrıca takip edilmelidir; sicile kaydedilmeyen hukuki işlemlerden doğan haklar iyi niyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez. Sözleşme hazırlanırken mevcut lisanslar, rehinler, ortak hak sahipliği ve devam eden uyuşmazlıklar incelenmelidir. Tescil belgesinin veya tasarım dosyalarının teslim edilmesi, tek başına geçerli bir devir oluşturmaz. [6769 sayılı Kanun, madde 148](https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc101/kanuntbmmc10106769.pdf)

Tasarım tescili nasıl yenilenir?

Tescilli tasarım kaç yıl korunur?

Tescilli tasarımın koruma süresi başvuru tarihinden itibaren beş yıldır. Beşer yıllık dönemlerle yenilenerek toplam yirmi beş yıla kadar uzatılabilir. Sürenin başlangıcı, belgenin teslim edildiği veya ürünün satışa çıkarıldığı tarih değildir. Bu nedenle yenileme takvimini başvuru kaydına göre oluşturmak gerekir. Yenileme, mevcut görünüm üzerindeki korumayı sürdürür; üründe sonradan yapılan değişiklikleri kendiliğinden tescile eklemez. Yeni görünümün ayrıca korunması gerekip gerekmediği değerlendirilmelidir. [TÜRKPATENT Tasarım Bilgilendirmesi](https://www.turkpatent.gov.tr/tasarim?v=1.0.21)

Tasarım yenileme süresi kaçırılırsa ne olur?

Yenileme talebi ve ücretin ödendiğine ilişkin bilgi, koruma süresinin sona ermesinden önceki altı ay içinde TÜRKPATENT'e sunulmalıdır. Bu dönem kaçırılırsa, sona erme tarihinden itibaren altı ay içinde ek ücretle yenileme yapılabilir. İşlem öncesinde güncel resmi ücret kalemleri kontrol edilmelidir. Ek süre içinde de yenilenmeyen tasarımın hakkı, önceki koruma süresinin bittiği tarihte sona erer. Yalnızca ödeme yapmak yerine talebin ve ödeme bilgisinin usulüne uygun sunulduğu doğrulanmalıdır.

Özet

İşletmenizde her tescilli ürün için tek bir takip dosyası oluşturun: sicil bilgileri, korunan görseller, yenileme tarihi, sözleşmeler ve şüpheli kullanımlara ilişkin belgeler burada bulunsun. Dosyanın takibinden sorumlu kişiyi belirleyin ve ürün değişikliklerini bu kayda işleyin. Böylece bir satış ilanıyla karşılaştığınızda hangi hakka dayanacağınızı, hangi belgelerin eksik olduğunu ve hangi işlemin öncelik taşıdığını mevcut kayıtlarınız üzerinden belirleyebilirsiniz.