Tasarım Tescili Kimler Alabilir?

Tasarım tescili kimler alabilir?

Bireyler ve şirketler başvurabilir mi?

Tasarım tescili için başvuran kişinin şirket sahibi, fabrika işletmecisi veya tasarım bölümü mezunu olması gerekmez. Bağımsız çalışan bir tasarımcı, girişimci ya da tasarımı hobi olarak geliştiren kişi de hak sahibi olabilir. Şirketler ve diğer tüzel kişiler ise tasarım üzerindeki hakkı hukuken edinmiş olmaları koşuluyla başvurabilir. Başvuru yapabilecek kişi grubunda bulunmak ile belirli bir tasarımın sahibi olmak ayrı değerlendirilir.

• Gerçek kişiler. Kendi tasarımlarının veya hukuken edindikleri tasarım haklarının sahibi olarak başvurabilir.
• Şirketler ve diğer tüzel kişiler. Çalışan ilişkisi, sözleşme veya devir gibi bir hukuki dayanakla hak sahibi olabilir.
• Mirasçılar. Kendilerine intikal eden tasarım hakları bakımından işlem yapabilir.
• Birden fazla hak sahibi. Aynı tasarım için ortak başvuru yapabilir.

Yabancılar Türkiye'de tasarım başvurusu yapabilir mi?

Yabancı gerçek ve tüzel kişiler de kanundaki koşullarla Türkiye'de korumadan yararlanabilir. Türkiye'de yerleşim yeri bulunması veya sınai ya da ticari faaliyet yürütülmesi bu dayanaklardan biridir. Paris Sözleşmesi, Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşması ve karşılıklılık ilkesi kapsamında da başvuru hakkı doğabilir. Dolayısıyla Türk vatandaşı olmak tek seçenek değildir; başvuru sahibinin hangi hukuki dayanağa göre korumadan yararlanabildiği belirlenmelidir.

Temsil zorunluluğunda vatandaşlıktan ayrı olarak yerleşim yeri dikkate alınır. Yerleşim yeri yurt dışında bulunan kişiler, TÜRKPATENT nezdindeki işlemlerinde sicile kayıtlı marka veya patent vekiliyle temsil edilir. Türkiye'de yerleşik kişiler bakımından ise genel bir vekil kullanma zorunluluğu bulunmaz. Bu ayrım, yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarının başvurularında da değerlendirilmelidir. Koruma kapsamındaki kişiler ve temsil kuralları SMK'nın ilgili hükümlerinde düzenlenir. [6769 sayılı SMK, madde 3 ve 160](https://www.wipo.int/wipolex/en/text/430671).

Tasarım tescilinde hak sahibi kimdir?

Tasarımcı ve başvuru sahibi aynı mı?

Tasarımcı, ürünün görünümünü meydana getiren gerçek kişidir. Başvuru sahibi ise tasarım üzerindeki hakkın kendi adına tescilini isteyen kişidir; bu kişi tasarımcı olabileceği gibi bir şirket de olabilir. Örneğin çalışanının geliştirdiği ambalaj üzerinde hak sahibi olan şirket, başvuruda hak sahibi olarak gösterilirken görünümü oluşturan çalışan tasarımcı olarak belirtilir. Şirketin hak sahibi olması, onu tasarımı meydana getiren kişi hâline getirmez.

Tasarımcı bilgisi ile hak sahipliği farklıdır. Tasarımcının adının başvuruda bulunması, tescilin mutlaka onun adına yapılacağı anlamına gelmez. Başvuru sahibi tasarımcıdan farklıysa, başvuru hakkının nasıl elde edildiği açıklanmalıdır.

Ortak tasarım başvurusu yapılabilir mi?

Tasarım hakkı birden fazla kişiye aitse ortak başvuru yapılabilir. Ortakların hakları öncelikle aralarındaki anlaşmaya, anlaşma yoksa paylı mülkiyet hükümlerine göre belirlenir. Tasarımı birlikte geliştiren kişilerin katkıları, hak payları ve kullanım yetkileri başvuru öncesinde açıklığa kavuşturulmalıdır. Ortaklardan birinin formu hazırlaması veya masrafları ödemesi, diğerlerinin haklarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Üçüncü kişilere lisans verilmesinde kural olarak hak sahiplerinin oybirliği aranır.

Devralan kişi tasarım sahibi olabilir mi?

Tasarım hakkı devredilebilir ve miras yoluyla geçebilir. Bu nedenle tasarımı bizzat geliştirmemiş bir kişi de geçerli bir hukuki işlemle hak sahibi olabilir. Ancak tasarım dosyasını satın almak, üretim izni almak ve hakkın kendisini devralmak aynı sonucu doğurmaz. Lisans, sözleşmedeki kapsamda kullanım yetkisi verir; tek başına mülkiyeti aktarmaz. Mevcut başvurunun veya tescilli hakkın devrinde kanunun öngördüğü şekil şartları ve sicil işlemleri ayrıca gözetilmelidir.

Mevcut başvuru veya tescilli hak için yapılacak devir sözleşmesinin geçerliliği noter onaylı şekilde düzenlenmesine bağlıdır. Ayrıca sicile kaydedilmeyen işlemden doğan haklar, iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez. Devir hazırlığında tasarımın hangi başvuruya veya sicil kaydına ait olduğu, devredilen hak ve tarafların yetkisi açıkça belirlenmelidir. Böylece yalnızca çizimlerin teslimini düzenleyen bir belgeyle hak devrinin tamamlandığı varsayımından kaçınılır. [6769 sayılı SMK, madde 148](https://www.wipo.int/wipolex/en/text/430671).

Çalışanların tasarımları kime aittir?

İşveren hangi tasarımların sahibi olur?

Çalışanın görevi gereği geliştirdiği veya iş ilişkisi sırasında büyük ölçüde işletmenin deneyim ve çalışmalarına dayanarak oluşturduğu tasarımlarda hak sahibi, özel sözleşmeden ya da işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça işverendir. Örneğin mobilya işletmesinde ürün geliştirmekle görevli çalışanın hazırladığı sandalye görünümü bu kapsamda değerlendirilebilir. İnceleme yapılırken yalnızca çizimin hangi bilgisayarda hazırlandığına bakılmaz; görev tanımı, çalışma ilişkisi ve kullanılan işletme birikimi birlikte ele alınır.

Görev kapsamı dışında kalan fakat işyerinin genel faaliyet alanındaki bilgi ve araçlardan yararlanılarak yapılan tasarımlarda farklı bir düzenleme vardır: İşveren talep ederse hak sahibi olabilir. Bu durumda çalışanın, tasarımın önemi dikkate alınarak belirlenecek bir bedel isteme hakkı bulunur. Dolayısıyla her çalışan tasarımı için aynı sahiplik ve bedel kuralı uygulanmaz. Tasarımın hangi koşullarda geliştirildiği somut olarak belirlenmelidir. [6769 sayılı SMK, madde 73 ve 74](https://www.wipo.int/wipolex/en/text/430671).

Öğrenci ve stajyer tasarımları kime aittir?

Öğrenci olmak, tasarım üzerinde hak sahibi olmaya engel değildir. Bununla birlikte öğrencilerin, kanunda belirtilen stajyerlerin ve öğretim elemanlarının bilimsel çalışma veya araştırma sonucu geliştirdiği tasarımlarda çalışan tasarımlarına ilişkin hükümler de uygulanabilir. Bu nedenle her öğrenci çalışmasının otomatik olarak üniversiteye ait olduğu söylenemez. Çalışmanın bağımsız mı, bir hizmet veya proje ilişkisi içinde mi üretildiği; kurum kaynaklarının kullanımı ve sözleşme hükümleri incelenmelidir.

Sipariş edilen tasarımın sahibi kimdir?

Serbest çalışan tasarımcıya veya ajansa verilen işlerde hak sahipliği, hizmet ilişkisi dışındaki iş görme sözleşmesine göre belirlenir. Tasarım ücretinin ödenmesi tek başına bütün hakların müşteriye geçtiğini göstermez. Sözleşmede başvuru yapma hakkı, tasarım üzerindeki sahiplik ve varsa kullanım sınırları açıkça düzenlenmelidir. Ajansın kendi çalışanından veya dışarıdan hizmet aldığı tasarımcıdan gerekli hakları edinip edinmediği de müşteriye aktarılabilecek hakkın kapsamını etkiler.

• Tasarımın tanımı. Sözleşmenin hangi ürün görünümünü ve hangi teslimleri kapsadığını belirleyin.
• Başvuru yetkisi. Tescilin kimin adına isteneceğini açıkça yazın.
• Hak aktarımı. Kullanım izni ile hak devrini birbirinden ayırın; gereken şekil şartlarını değerlendirin.
• Tasarımcı bilgileri. Görünümü meydana getiren kişilerin doğru bildirilmesini sağlayın.
• Gizlilik. Tanıtım, portföy paylaşımı ve müşteriye teslim öncesindeki açıklamalar için koşulları belirleyin.

Tasarım tescili için hangi şartlar aranır?

Her ürün görünümü korunabilir mi?

Hak sahibi olmak, başvuru konusu görünümün mutlaka korunacağı anlamına gelmez. Tasarımın yeni ve ayırt edici nitelikte olması gerekir. Yenilik değerlendirmesinde daha önce kamuya sunulmuş tasarımlar, ayırt edicilikte ise bilgilenmiş kullanıcı üzerindeki genel izlenim dikkate alınır. Yalnızca küçük ayrıntıları değiştirmek yeterli olmayabilir. Ayrıca teknik fonksiyonun zorunlu kıldığı görünüm özellikleri koruma dışında kalır; teknik çözüm ile ürün görünümü ayrı değerlendirilir.

Başvuru öncesinde üretim yapmak gerekir mi?

Başvuru için seri üretime geçmek, satış yapmak veya fabrikaya sahip olmak gerekmez. Koruma istenen görünümün uygun görsellerle ortaya konulabilmesi gerekir; yalnızca soyut bir ürün fikri yeterli değildir. Örneğin geliştirilmiş bir aydınlatma ürünü görünümü, üretim başlamadan başvuru konusu yapılabilir. Buna karşılık ürünün işlevini anlatan bir cümle, korunacak biçimi göstermediği için tasarımın görsel anlatımının yerine geçmez. Elle üretilen ürünler de tasarım koruması kapsamına girebilir.

Başvurudan önce internet paylaşımı, katalog yayını, fuar gösterimi veya satış yapıldıysa açıklamanın tarihi ve kim tarafından gerçekleştirildiği incelenmelidir. Tasarımcı, halefi ya da izin verdikleri kişiler tarafından yapılan açıklamalar için kanunda belirli koşullarla on iki aylık istisna bulunur; kötüye kullanım sonucu açıklamalar da düzenlenmiştir. Bu istisna her önceki açıklamayı etkisiz kılmaz. Özellikle yurt dışı koruma planlanıyorsa tanıtımdan önce başvuru takvimi hazırlanmalıdır. [6769 sayılı SMK, madde 55, 56 ve 57](https://www.wipo.int/wipolex/en/text/430671).

Tasarım başvurusu kimin adına yapılır?

Başvuruda hangi sahiplik bilgileri gerekir?

Başvuru, tasarım üzerindeki hakkın sahibi adına yapılmalıdır. Formda başvuru sahibinin kimliği veya şirket unvanı ile tasarımcı bilgileri birbirine karıştırılmamalıdır. Başvuru sahibi tasarımcı değilse hakkı nasıl edindiği açıklanır. Şirket yetkilisinin veya vekilin işlemi yürütmesi, onu hak sahibi yapmaz. Tasarımın görsel anlatımı, ürün adı ve ilgili diğer başvuru bilgileri de hazırlanır; resmi ücret kalemleri başvurunun kapsamına göre kontrol edilir.

1. Tasarımı meydana getiren kişileri ve çalışmanın oluşum koşullarını belirleyin.
2. İş sözleşmesi, hizmet sözleşmesi, devir veya miras ilişkisine göre hak sahibini tespit edin.
3. Başvuru sahibi ile tasarımcı bilgilerini ayrı ayrı hazırlayın.
4. Hak edinimini destekleyen belgeleri ve önceki açıklamaların tarihlerini düzenleyin.
5. Görselleri, ürün bilgisini, temsil yetkisini ve resmi ücret kalemlerini kontrol ederek başvuruyu tamamlayın.

Başkasının tasarımına başvurulursa ne olur?

Bir tasarım için ilk başvuruyu yapmak, başkasına ait hakkı kendiliğinden kazandırmaz. Gerçek hak sahibi olmayan kişinin adına başvuru yapılması veya tescil alınması, hak sahipliği uyuşmazlığı doğurabilir. Koşullarına göre gerçek hak sahipliğinin tanınması, başvuru ya da tescilin devri ve hükümsüzlük talepleri gündeme gelebilir. Bu nedenle sicilde bir kişinin adının bulunması, tasarımın oluşturulma ve edinilme geçmişini her durumda tartışmasız hâle getirmez.

Özet

Başvuru hazırlığına, tasarımı kimlerin geliştirdiğini ve hakkın başvuru sahibine nasıl geçtiğini gösteren bir dosya oluşturarak başlayın. Çizimlerin tarihli sürümlerini, görev tanımlarını, sözleşmeleri ve teslim yazışmalarını birlikte değerlendirin. Ortaklık veya dışarıdan hizmet alımı varsa başvuru sahibini seçmeden önce belirsiz kalan sahiplik hükümlerini netleştirin. Bu hazırlık, ileride yatırım, lisans veya devir görüşmelerinde tasarım üzerindeki yetkinizi açıklamanızı da kolaylaştırır.